Üreticilerin çay alım fiyatı beklentisi

Azalan verim ve girdi fiyatlarının yüksekliğinden dolayı maliyetlerin arttığını ileri süren üreticiler geçen yıl kilogram başına 11 lira 30 kuruş olarak açıklanan alım fiyatının iki katından daha fazla olan bir fiyatı, 25 lirayı dillendiriyor. Üreticiler maliyetlerinin kilogram başına 17 lira civarında olduğunu belirtiyorlar. 

Fiyat belirlemede üretici maliyeti ve mevcut veriler ışığında, açıkladığı fiyatla piyasaya yön veren ÇAYKUR’un çay alım fiyatlarının nasıl gelişebileceğine dair bir genel değerlendirme durumun önemini yansıtacak. 

Doğu Karadeniz’den Türkiye’ye

Doğu Karadeniz Bölgesi illerinin (Rize, Artvin, Trabzon, Giresun, Ordu) en önemli geçim kaynağı çay, 200 binin üzerinde üreticinin yani tarımda istihdam edilen 100 kişiden 4’ünün istihdam kapısıdır. 

Dünyada sınırlı sayıda ülkede çay üretilirken, dünya üretiminin yüzde 80’i Çin, Hindistan, Kenya, Sri Lanka tarafından gerçekleştiriliyor. 2022 FAO verilerine göre, Türkiye, dünya çay üretiminden aldığı yüzde 4,4’lük payla beşinci sırada yer alıyor.  

Çay tüketicilerin de en önemli içeceklerinden birisidir. TÜİK verilerine göre Türkiye çayda kendine yeterli bir konuma gelmiş durumda. 2022’de çayda yeterlilik oranı yüzde 97,9’dur.

Çayın önemli derecede ithalat ve ihracatı bulunmuyor. Maliyet ve kalite açısından avantaj sağlanmasına rağmen, üretimde fazlalık olmadığı için ihracat yapılamıyor. Çay ithalatı ise yüksek gümrük vergisi oranlarıyla korunuyor. 2023 yılında 1 milyon 360 bin ton üretimde bulunurken, ihracat 4 bin ton ithalat ise sadece 48 tondur.

ÇAYKUR verilerine göre, bölgede üretilen yaş çay ürününün yıllara göre değişmekle birlikte yaklaşık yüzde 55-60’ı ÇAYKUR kalan kısmı özel sektör tarafından satın alınıyor. ÇAYKUR´un yurt içi kuru çay piyasasındaki pazar payı ise yaklaşık yüze 50-55.

Yaş çay alım fiyatına esas veriler 

Son 10 yıllık verileri dikkate alındığında ÇAYKUR’un belirlediği alım fiyatlarının 2022 hariç enflasyonun üzerinde açıklandığı görülüyor. İthalat ve ihracatın önemli olmadığı durumda, dünya fiyatlarından bağımsız olarak ÇAYKUR'un çay maliyeti önem kazanıyor. Bu yıl olumsuz hava koşullarından dolayı verimde bir kayıp beklendiğinden maliyetin artacağı bunun da fiyatlara yansıyacağı söylenebilir.

Yaş çay alım fiyatına esas olacak veriler: