Γιώργος Τσαμπρόπουλος: «Στην κόψη του ξυραφιού η ειρήνη στην Κολομβία»

Οι αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ αντάρτικων ομάδων στη συνοριακή με τη Βενεζουέλα περιοχή Κατατούμπο και τα οδυνηρά αποτελέσματά τους για τους άμαχους κατοίκους της περιοχής (νεκροί, εκτοπισμένοι, εγκλωβισμένοι), οδήγησαν τον πρόεδρο Γκ. Πέτρο στη διακοπή των ειρηνευτικών διαδικασιών κυβέρνησης - ELN (η δεύτερη ιστορικά σημαντική αντάρτικη οργάνωση) και την κήρυξη της χώρας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (20/1). Για όλα αυτά και τις επιπτώσεις στις πολιτικές εξελίξεις, άμεσες και μεσοπρόθεσμες, η Εποχή συνομιλεί με τον Γιώργο Τσαμπρόπουλο που βρίσκεται στην Κολομβία, συντονιστή του Γραφείου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ στην Κολομβία [Μεντεγίν (2002-2006), Βιγιαβισένσιο (2018-2019)], επικεφαλής του Γραφείου του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα, 2007-2015.

Η αριστερή προεδρία της Κολομβίας έχει θέσει ως προϋπόθεση εκπλήρωσης των στρατηγικών της στόχων την «ολική ειρήνη». Εκτιμάς ότι αυτοί υπονομεύονται από τις πρόσφατες αιματηρές συγκρούσεις στη συνοριακή με τη Βενεζουέλα περιοχή Κατατούμπο, και αν ναι, σε τι βαθμό;

Σαφέστατα και υπονομεύονται. Γιατί η φιλοσοφία της προσπάθειας επίτευξης της λεγόμενης «ολικής ειρήνης», είναι ότι ακριβώς για την προώθηση των ριζοσπαστικών κοινωνικών αλλαγών και την καταπολέμηση των ανισοτήτων στη χώρα, απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο τερματισμός των εσωτερικών ένοπλων συγκρούσεων. Τόσο αυτών που προέρχονται από τις αντάρτικες ομάδες αριστερής ιδεολογίας (αν και αμφισβητείται πλέον σφόδρα, για το εάν και κατά πόσο η ιδεολογία τους αποτελεί τον πραγματικό λόγο της ένοπλης πάλης), όσο και εκείνων του οργανωμένου εγκλήματος κυρίως στον τομέα της διακίνησης των ναρκωτικών. Στις πρώτες ανήκουν ο Στρατός Εθνικής Απελευθέρωσης (ELN), καθώς και η Δεύτερη Μαρκετάλια και η Ανώτατη Κεντρική Διοίκηση FARC −δύο οργανώσεις που προέκυψαν από διαφωνούντες των πρώην FARC-EP (Επαναστατικές Ένοπλες Δυνάμεις της Κολομβίας – Στρατός του Λαού, το σημαντικότερο και πολυπληθέστερο αντάρτικο, που υπέγραψε τη συμφωνία ειρήνης με την κυβέρνηση το 2016). Στη δεύτερη κατηγορία του οργανωμένου εγκλήματος κυρίαρχο λόγο σήμερα έχουν οι αυτοαποκαλούμενες Ομάδες Αυτοάμυνας Γκαϊτανίστας της Κολομβίας, γνωστές και ως το Καρτέλ του Κόλπου.

Από την αρχή της προεδρίας του, τον Αύγουστο του 2022,ο Γουστάβο Πέτρο, πρώτος αριστερός πρόεδρος στην Ιστορία της Κολομβίας και πρώην μέλος του αντάρτικου Μ-19, επένδυσε τα μέγιστα στις διαπραγματεύσεις με όλες τις αντάρτικες οργανώσεις, στη βάση αναγνώρισης του πολιτικού τους στάτους και εγκαθίδρυσης θεματικής ατζέντας για προώθηση των συνομιλιών και επίτευξη συμφωνιών ειρήνης. Επίσης διόρισε ειδική διαπραγματευτική ομάδα για κύκλους διαλόγου με έγκλειστους στις φυλακές ηγέτες του οργανωμένου εγκλήματος. Και στις δύο περιπτώσεις συνάντησε και συναντά τη λυσσαλέα αντίδραση της Ακροδεξιάς και κύκλων της ολιγαρχίας, συσπειρωμένων γύρω από την ιδέα του ολοκληρωτικού πολέμου ως μόνης διεξόδου απέναντι στην εσωτερικές ένοπλες συγκρούσεις.

Παρά τους επτά κύκλους συνομιλιών με τον ELN σε Βενεζουέλα, Κούβα και Μεξικό, και μια ανακωχή εχθροπραξιών που κράτησε ένα χρόνο, η προοπτική επίτευξης συμφωνίας ειρήνης είναι ακόμα μακριά και έγινε ακόμα πιο αμφίβολη μετά τις τελευταίες εξελίξεις. Αν και στα δύο χρόνια της κυβέρνησης Πέτρο δεν έπαψαν οι μάχες μεταξύ ένοπλων ομάδων για τον έλεγχο περιοχών-περασμάτων στρατηγικής σημασίας και παράνομων δραστηριοτήτων (όπως η διακίνηση ναρκωτικών, το λαθρεμπόριο όπλων, οι εξορύξεις χρυσού κ.ά.), ποτέ μέχρι σήμερα δεν είχαν σημειωθεί συγκρούσεις τέτοιας έκτασης, με τραγικές επιπτώσεις στον άμαχο πληθυσμό.

Τι συμβαίνει σε αυτή την περιοχή και ο πρόεδρος Γκουστάβο Πέτρο αποφάσισε να διακόψει τις ειρηνευτικές συνομιλίες με το ELN; Εμπλέκεται και αυτό στις συγκρούσεις; Πώς τοποθετούνται οι εκπρόσωποί του στις ειρηνευτικές διαδικασίες;

Η διακοπή των συνομιλιών έγινε στις 17 Ιανουαρίου, μετά από μια σειρά επιθέσεις του ELN εναντίον μιας άλλης οργάνωσης ανταρτών που προέρχονται από τους κόλπους των πρώην FARC, και συγκεκριμένα του Μετώπου 33. Οι μάχες σημειώθηκαν σε μια περιοχή με πάνω από 520.000 στρέμματα καλλιεργειών κόκας. Αλληλοκατηγορίες για συνεργασία με τους ναρκέμπορους, αλλά και για απαγωγές και δολοφονίες του άμαχου πληθυσμού με το αιτιολογικό ότι συνεργάζονταν με τη μία ή την άλλη παράταξη, μαρτυρίες για λίστες προγραφών, με τις οποίες οι μαχητές του ELN έμπαιναν από σπίτι σε σπίτι στα χωριά, αναζητώντας τα θύματά τους, και ένας τραγικός απολογισμός συνθέτουν τον καμβά των τελευταίων αυτών εξελίξεων: 80 νεκροί (ανάμεσά τους κοινοτικοί ηγέτες και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων), αναγκαστικός εκτοπισμός πάνω από 18.000 αγροτικού πληθυσμού στις κοντινότερες πόλεις, εγκλωβισμός 23 ιθαγενών κοινοτήτων στα εδάφη τους, απαγωγές και δολοφονίες συγγενών και θεωρούμενων υποστηρικτών του Μετώπου 33.Ο ηγέτης τους έκανε λόγο για επιχείρηση εξολόθρευσης από τον ELN.

Το Βορειοανατολικό Μέτωπο του ELN παραδέχεται ότι στόχος του είναι οι ένοπλες και οικονομικές δομές της αντίπαλης αντάρτικης ομάδας, την οποία κατηγορεί για εγκατάλειψη των ιδανικών και συνεργασία με τους ναρκέμπορους, χωρίς όμως να τοποθετείται για τα εγκλήματα κατά του άμαχου πληθυσμού, εκτός από την εν ψυχρώ δολοφονία μιας οικογένειας που την αποδίδει στους αντιπάλους του. Στις δε κατηγορίες ότι ανάμεσα στα θύματα των ενεργειών του περιλαμβάνονται και 7 πρώην μέλη των FARC που είχαν καταθέσει τα όπλα και μετείχαν των προγραμμάτων επανένταξης, απαντά ότι στην πραγματικότητα επρόκειτο για ενεργά μέλη του Μετώπου 33.

Οι εκπρόσωποι του ELN στην Κεντρική Διοίκηση που συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις, δεν έχουν τοποθετηθεί μέχρι σήμερα (σ.σ. στις 22/01). Δεν είναι η πρώτη φορά που ενώ η κεντρική διοίκηση βρίσκεται στο τραπέζι του διαλόγου, κάποιο από τα μέτωπα του ΕLN δρα με τρόπο που δυναμιτίζει τις διαπραγματεύσεις. Πράγμα που κάνει τους πολιτικούς αναλυτές να αναρωτιούνται κατά πόσο η κεντρική ηγεσία έχει πραγματικό έλεγχο και εξουσία πάνω στους τοπικούς κομαντάντες του κάθε μετώπου.

Η Συνήγορος του Λαού, Ίρις Μαρίν, κατηγόρησε τον ELN ότι βάζει στο στόχαστρο τον άμαχο πληθυσμό και ότι η διαμάχη αφορά «τον έλεγχο των παράνομων εσόδων, του πληθυσμού και των συνόρων με τη Βενεζουέλα». Το ίδιο υποστήριξε και ο Ύπατος Αρμοστής για την Ειρήνη, Όττυ Πατίνιο (και αυτός πρώην αντάρτης και ιδρυτικό στέλεχος του M-19), αλλά και το πρώην στέλεχος του ELN Φελίπε Τόρρες.

Ο πρόεδρος Πέτρο υπήρξε ιδιαίτερα καυστικός: Αφού επισήμανε ότι «οι εξελίξεις στο Κατατούμπο είναι μια ακόμη ένδειξη της μετάλλαξης των εξεγερμένων αντάρτικων σε ένοπλες οργανώσεις διακίνησης ναρκωτικών», κατηγόρησε τoν ELN πως με τις σφαγές άμαχων χωρικών διέπραξε εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. «Ο ELN του Καμίλο Τόρρες και των επαναστατικών αρχών, έχει πεθάνει...», έγραψε χαρακτηριστικά.

Πώς αντιδρούν στην όλη κατάσταση τα κόμματα και άλλες, αξιόλογες κατά τη γνώμη σου, πολιτικές και κοινωνικές οργανώσεις; Γενικότερα, τι κλίμα επικρατεί στην κοινωνία; Υπάρχουν εξελίξεις;

Η κοινωνία παρακολουθεί σοκαρισμένη. Όλα τα κόμματα και πολιτικές δυνάμεις του τόπου, συμπεριλαμβανομένων των κομμάτων της Αριστεράς, των συνδικάτων και αγροτικών ενώσεων, των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κοινωνικών κινημάτων και συλλογικοτήτων, καταδικάζουν τα γεγονότα και τους πρωταγωνιστές τους. Το διακύβευμα είναι η ίδια η προοπτική της όποιας ειρήνης, στην οποία μπορεί ακόμα να ελπίζει κανείς, στα λιγότερο από δύο χρόνια που απομένουν στην κυβέρνηση Πέτρο. Γιατί η φιλοπόλεμη Ακροδεξιά και υποστηρικτές της στο στρατό, την ολιγαρχία και τα ΜΜΕ, αυτό ακριβώς επιδιώκουν: Να δυναμιτίσουν τις όποιες προσπάθειες ειρηνευτικών συμφωνιών (και υπάρχουν ορισμένες σε καλό δρόμο, όπως με ένα μέτωπο του ELN στον Νότο και με άλλο προερχόμενο από τους πρώην FARC), να στρέψουν την κοινή γνώμη ενάντια στον Πέτρο, που με τις αυταπάτες της «ολικής ειρήνης» άφησε το έδαφος ελεύθερο στις παράνομες ένοπλες ομάδες και εξασθένισε το μάχιμο των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας, και τελικά να πετύχουν τον στρατηγικό τους στόχο, που είναι να μην περάσουν οι νομοθετικές μεταρρυθμίσεις στην υγεία, την εργασία, την αγροτική πολιτική κ.ά., για τις οποίες η κυβέρνηση ετοιμάζεται να δώσει την τελευταία μάχη στο Κογκρέσο, με συμμαχίες, αφού δεν έχει την πλειοψηφία σε κανένα από τα δύο νομοθετικά σώματα, Σύγκλητο και Βουλή των Αντιπροσώπων. Και όλα αυτά με απώτερο σκοπό να ετοιμαστεί το έδαφος για την επάνοδο της Δεξιάς - Ακροδεξιάς στις προεδρικές εκλογές του 2026.

Το δυστύχημα είναι ότι η κρίση στο Κατατούμπο ήρθε σε μια στιγμή που η κοινή γνώμη παρακολουθούσε σοκαρισμένη τις εκσκαφές πτωμάτων από τη χωματερή της Κομούνα 13 του Μεντεγίν, αγνοούμενων και δολοφονημένων από παραστρατιωτικούς την εποχή της κυβέρνησης Ουρίμπε. Η συγκυρία ήταν ιδανική για τις αριστερές δυνάμεις, τα κοινωνικά κινήματα και τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που ένωναν τις φωνές τους με τις μανάδες και συγγενείς των αγνοούμενων, διεκδικώντας την ιστορική μνήμη και την αλήθεια αναφορικά με τα εγκλήματα και τους υπεύθυνους, την ώρα που οι δυνάμεις της αντίδρασης προέβαλαν τη λήθη και το κουκούλωμα. Ένα μήνα τώρα, από τα μέσα Δεκέμβρη, το θέμα δεν έλειπε από τα δελτία ειδήσεων και τα μέσα ενημέρωσης, έντυπα και διαδικτυακά, ενώ η αντιπαράθεση είχε μεταφερθεί στους δρόμους των πόλεων, στη μάχη των γκράφιτι, με συνθήματα για τη διεκδίκηση της μνήμης από τη μία, και με άρνησή της από την άλλη (με δήμαρχους ή ομάδες ακροδεξιών να πρωτοστατούν στο σβήσιμο των συνθημάτων και συλλογικότητες γκραφιτέρος να τα ξαναγράφουν).

Δεν θα μπορούσε να φανταστεί κανείς καλύτερη ευκαιρία για να αλλάξει, από τη μία μέρα στην άλλη, η ατζέντα και αντιπαράθεση στο δημόσιο λόγο! Από τους αγνοούμενους και τα εγκλήματα των παραστρατιωτικών με την ανοχή/συνενοχή των δυνάμεων της τάξης, στις μάχες μεταξύ αντάρτικων ομάδων και τους θανάτους άμαχου πληθυσμού, με σκληρή κριτική στην κυβέρνηση και τον Πέτρο προσωπικά, για την αδυναμία του να εξασφαλίσει τη δημόσια τάξη κι ασφάλεια. Και την ευκαιρία αυτή την πρόσφεραν στην Ακροδεξιά και το συντηρητικό κατεστημένο οι συγκρούσεις μεταξύ ομάδων που υποστηρίζουν ότι εκφράζουν (ακόμα) τον λαό.