2008 küresel finans krizi yalnızca ekonomileri, bankaları ve milyonlarca insanın yaşamını değiştirmedi. Aradan geçen yıllarda edebiyatın da önemli esin kaynaklarından biri haline geldi. İngiliz yazar M. John Harrison, 2008 krizinden hareketle kaleme aldığı The End of Everything adlı romanıyla 2026 Booker Ödülü’nü kazandı. Harrison’ın romanı, doğrudan finans krizini anlatmıyor. Yazar, ekonomik çöküşün ortaya çıkardığı daha büyük bir sorunun peşine düşüyor. İnsanların dünyayı açıklamak için kullandıkları düşünce biçimleri, kurallar ve beklentiler çöktüğünde hayatın nasıl devam edeceği düşüncesi romanın temelini oluşturuyor? Harrison, Booker Ödülü’nün resmi internet sitesine verdiği röportajda romanın ilk esin kaynağının 2008 finans krizi olduğunu açıkladı. BBC Radio 4’ün Front Row programında da bu krizden yola çıkarak toplumdaki açıklama ve anlamlandırma mekanizmalarının başarısızlığı üzerine bir roman yazmak istediğini söyledi.

FELAKETTEN SONRA DÜNYA NASIL BİR YER OLACAK?

The End of Everything, İngiltere’nin güneydoğusundaki Kent kıyılarında, büyük bir felaketin ardından geçiyor. Ancak yaşanan felaketin ne olduğu tam olarak açıklanmıyor. Devlet kurumları işlevlerini büyük ölçüde yitirmiş, toplumsal kurallar aşınmış, hukuk ve düzen yerini yerel güç odaklarına ve silahlı gruplara bırakmış durumda. Romanın merkezinde, deniz kıyısında dalgaların getirdiği nesneleri toplayarak geçimini sağlayan Phillip Tennent ile yaşlı teyzesi Marnie bulunuyor. Phillip’in kıyıda bulduğu ve başlangıçta sıradan bir nesne sandığı tuhaf bir oluşum, zamanla büyüyor, biçim değiştiriyor ve insan davranışlarını taklit etmeye başlıyor. Kitabın gizemli varlıkları iGhetti olarak adlandırılıyor. Dijital dünyayı çağrıştıran bu varlıkların nereden geldiği ve ne oldukları konusunda kesin bir açıklama yapılmıyor. İnsanlar onları internetle, bankacılık kriziyle, karanlık maddeyle veya başka bilinmeyen güçlerle ilişkilendiriyor. Ancak roman, okura tek ve kesin bir cevap sunmuyor. Harrison’ın özellikle kaçındığı nokta da bu. Yazar, iGhetti’lerin ne olduğunu fazla açıklaması halinde romanın sıradan bir bilimkurgu hikayesine dönüşeceğini düşündüğünü söylüyor. Böylece okur da karakterler gibi belirsizlik içinde kalıyor.

ASIL FELAKET, İNSANIN DÜNYAYI ANLAYAMAMASI

Romanın dikkat çekici tarafı, felaketi yalnızca fiziksel yıkım ve hayatta kalma mücadelesi üzerinden ele almaması. Harrison’a göre gerçek bir felaketin en önemli sonucu, dünyanın artık eskisi gibi işlememesi. İnsanların bildikleri, güvendikleri ve hayatlarını üzerine kurdukları bütün açıklamalar geçerliliğini yitiriyor. Bu nedenle romanda büyük bir yıkımın ardından bile gündelik hayatın devam etmesi önemli bir yer tutuyor. İnsanlar çocukların doğum günü partilerini düzenliyor, sahil kafelerinde kahvelerini içiyor, alışveriş yapmaya ve geçimlerini sağlamaya çalışıyor. Ancak bütün bunlar, artık ne olduğunu kimsenin tam olarak anlayamadığı bir dünyanın içinde gerçekleşiyor. Booker Ödülü jürisinin başkanı tarihçi Mary Beard, romanı “bugünün siyasetinin geleceğin merceğinden görülmesi” olarak tanımladı. Beard’a göre kitap, okuru şaşırtırken kara mizah duygusu yaratıyor ve bütün karanlık atmosferine rağmen beklenmedik bir iyimserlik de taşıyor.

YAPAY ZEKA, SİYASET VE ÇEVRE KRİZİ DE ROMANIN İÇİNDE

Harrison’ın çıkış noktası 2008 finans krizi olsa da romanın dünyası bugünün başka sorunlarını da içeriyor. İnternet, yapay zeka, çevre tahribatı, siyasette gerçeklik duygusunun aşınması ve kurumlara duyulan güvenin kaybolması hikayenin arka planını oluşturuyor. Yazar, Booker Ödülü için yayımlanan açıklamasında özellikle Trumpizm ve internetin beslediği akıl dışı söylemlerin, insanların gerçekler hakkında ortak bir zeminde buluşmasını zorlaştırdığına dikkat çekiyor. İnsanlığın, yaşamını sürdürmek için ihtiyaç duyduğu çevreyi kendi eliyle tahrip etmesini de romanın temel meselelerinden biri olarak gösteriyor. Bu yönüyle The End of Everything, belirli bir ekonomik krizin ardından yaşananları anlatan bir roman olmaktan çıkıyor. Ekonomik düzenin sarsılmasıyla başlayan sorgulama, modern toplumun bilgiye, siyasete, doğaya ve kendi geleceğine ilişkin bütün kabullerine uzanıyor.

BOOKER TARİHİNİN EN YAŞLI KAZANANI

81 yaşındaki M. John Harrison, 2026 Booker Ödülü’nü kazanarak ödül tarihinin en yaşlı sahibi oldu. Altmış yıla yaklaşan yazarlık hayatında 13 roman yayımlayan Harrison, bilimkurgu ve fantastik edebiyat alanındaki çalışmalarıyla tanınıyor. The End of Everything ise yazarın ilk Booker adaylığı ve ilk ödülü oldu. 198 sayfalık roman, altı kitaplık kısa liste arasından jüri üyelerinin oybirliğiyle seçildi. Harrison, 50 bin sterlinlik para ödülünün de sahibi oldu. Romanın yayınevi Serpent’s Tail ise ilk kez Booker Ödülü kazanmış oldu. Ödülün bir bilimkurgu yazarına verilmesi de edebiyat dünyasında dikkat çeken gelişmelerden biri oldu. Booker Vakfı yöneticisi Gaby Wood, Harrison’ın bilimkurgu dünyasından gelen ilk Booker kazananı olduğunu belirterek yazarın türler arasındaki sınırları aşan özgün yaklaşımına dikkat çekti.