Apsny News

Marx’ın Epikür’ü kitap oldu, materyalizmin antik köküne dönüş

Marx’ın Epikür’ü kitap oldu, materyalizmin antik köküne dönüş
Okundu
22 Kasım 2026 - 11:02

[ad_1]

ABD’li Marksist düşünür ve Monthly Review editörü John Bellamy Foster’ın ‘Breaking the Bonds of Fate: Epicurus and Marx’ (Yazgının Zincirlerini Kırmak: Epikür ve Marx) adlı kitabı, Marx’ın antik Yunan materyalizmiyle kurduğu ilişkiyi yeniden inceliyor. Monthly Review Press tarafından yayımlanan eser, Marx’ın” Demokritosçu ve Epikürosçu Doğa Felsefeleri Arasındaki Fark” başlıklı doktora tezini merkeze alıyor. Foster, Epikür’ün doğa felsefesinin Marx’ın materyalist düşüncesinin gelişimindeki etkisini araştırırken zorunluluk, rastlantı, özgürlük ve insanın doğayla ilişkisini kendi yorumuyla yeniden değerlendiriyor. Kitap, Foster’ın Marx’s Ecology (2000) ve The Return of Nature (2020) eserleriyle oluşturduğu üçlemeyi de tamamlıyor.

Marx'ın Epikür'ü kitap oldu, materyalizmin antik köküne dönüş - Resim : 1
John Bellamy Foster’ın ‘Breaking the Bonds of Fate: Epicurus and Marx’ adlı kitabı, Marx’ın Demokritos ile Epikür’ü karşılaştırdığı 1841 tarihli doktora tezinden hareketle antik materyalizmin özgürlük, zorunluluk ve doğa anlayışını yeniden inceliyor. (Monthly Review Press)

DEMOKRİTOS OLMADAN EPİKÜR ANLAŞILAMAZ

Foster’ın kitabında Epikür’ün öne çıkarılması, Marx’ın doktora tezinin diğer temel ismi Demokritos’un konumunu da gündeme getirmiş durumda. Leukippos’la birlikte antik atomculuğun (ontolojik materyalizm) kurucuları arasında bulunan Demokritos, doğayı atomlar ve boşluk üzerinden açıkladı. Epikür ise yaklaşık bir asır sonra bu antik materyalist geleneği devralarak kendine özgü bir doğa felsefesi geliştirdi. Marx tezinde, Epikür’ün Demokritos’un fiziğini yalnızca tekrarladığı yönündeki antik çağdan beri süregelen yorumlara karşı çıktı. İki filozofun aynı maddi ilkelerden hareket etmesine rağmen zorunluluk, rastlantı, duyusal bilgi ve atomların hareketi konusunda önemli farklılıklar taşıdığını ortaya koydu.

ATOMUN SAPMASI VE YAZGININ ZİNCİRLERİ

Marx’ın doktora tezindeki temel tartışma, Epikürcü atom sapması öğretisi üzerine kuruldu. Epikürcü fizikte atomların boşluktaki hareketi, yalnızca doğrusal hareket ve çarpışmalarla sınırlı değildi. Atomların doğrultularından sapma göstermesi, hareketin mutlak bir zorunluluk zincirine indirgenmesine karşı önemli bir yer tutuyordu. Epikürcü şair Lucretius, ‘De rerum natura’ (Şeylerin Doğası Üzerine) eserinde bu sapmayı “yazgının bağlarının kırılmasıyla” ilişkilendirdi. Foster’ın kitabının başlığı da Lucretius’un bu fikrinden gelmekte.

Marx, Aristoteles’in Demokritos’un hareket anlayışına yönelik eleştirilerinden de yararlandı. Karl Marx, atom sapmasını yalnızca fiziksel bir hareket olarak değil, atomun kavramsal yapısındaki karşıtlığın ifadesi olarak yorumladı. Doğrusal hareket atomun dışsal belirlenime bağımlılığını, sapma ise soyut bireyselliğini, özgürlüğünü ve bağımsızlığını temsil ediyordu. Bir atomun başka atomlarla karşılıklı itme ve çarpışma temelindeki hareketi de bu karşıtlığın gerçekleşmesinde belirleyici bir yer tutuyordu. Ancak, Marx’ın sonraki dönem eserlerinde özgürleşme, maddi koşulların ve toplumsal ilişkilerin dönüştürülmesi temelinde yeni bir zemin kazandı.

PARMENİDES’TEN HERAKLEİTOS’A TARİHE GEÇEN TEZ

Marx, doktora tezinde Demokritos ve Epikür arasındaki ayrımı Yunan felsefesinin genel tarihsel gelişimi içinde de inceledi. Platon ve Aristoteles’in büyük felsefi sistemlerinin ardından ortaya çıkan Epikürcülük, Stoacılık ve şüpheciliği, önceki düşüncelerin basit tekrarları olarak değerlendiren anlayışa karşı çıktı. Bu okulların özbilincin farklı biçimlerini ortaya koyduğunu savundu. Tezde, felsefe tarihindeki ilk temel çatışma kabul edilen Parmenides’in değişmeyen varlık ve Herakleitos’un oluş, değişim ve karşıtlıklar düşüncesi de ele alındı. Marx tezinde Parmenides’in düşüncesini Epikür’e yönelik zorunluluk eleştirisi, Herakleitos’un fragmanlarını ise diyalektiğin antik kökenlerine dayandıran bir tarz benimsedi. Tezin Herakleitos’u ele alışı ise Hegel’in Herakleitos düşüncesiyle özdeş durumda. Tez, diğer boyutlarının yanı sıra bu yönüyle de felsefe tarihindeki önemli çalışmalardan birisi olarak kabul ediliyor.

VEZÜV FRAGMANLARINDAN YARARLANILDI

Foster, yeni kitabında Marx’ın tezini materyalist düşüncenin gelişimindeki önemli uğraklardan biri olarak değerlendiriyor. Eserde, Epikür’ün doğa felsefesinin Marx’ın Hegelci idealizmden farklı olarak kendi materyalist diyalektiğini geliştirmesindeki rolü inceleniyor. Ancak Marx’ın erken döneminde Hegel’in idealist diyalektiğini yeniden kurguladığı için sıklıkla Hegel’e atıfta bulunduğu biliniyor. Foster’ın eserinde ise bu vurguya neredeyse hiç yer verilmiyor. Kitabın önemli dayanaklarından biri ise MS 79’da Vezüv Yanardağı’nın patlaması sırasında karbonlaşarak korunan Herculaneum papirüsleri. Bu metinler arasında Epikür’ün Doğa Üzerine eserine ait fragmanlar da bulunuyor. Foster, yeni araştırmalarla ortaya çıkan Epikür yorumunun Marx’ın 19. yüzyıldaki değerlendirmesiyle önemli yakınlıklar taşıdığını savunuyor.

[ad_2]
Apsny News

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT
Yorum Yok

Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.

dorokolomontodurunkibelekşisoryollaki tamaharoşi mikoloji fataaamilrok vilork morokarşzorfali porraki şıllitorriki pulliji filletulpu lullu