İşgalci kelimeler - Diken

15.06.2025 - Pazar 07:49

[ad_1]

MUSTAFA ALP DAĞISTANLI

Bazı sözler düpedüz yanlış olmakla kalmaz, yavuz hırsızlık yapıp ev sahibini bastırır, bağdakini kovar. İşgalcidirler, işgal hukukuna bile uymazlar. ‘İçerisinde’ bunlardan biridir, ‘içinde’yi yerinden yurdundan etmiş, doğru’yu öldürüp yanlış’ı hükümran kılmıştır. (Bu meseleye iki yazıda değinmiştik: Ne içerisindeyim zamanın, ne de büsbütün dışarısında ve Oyuna gelmeyin, oyuna katılın)

İsrail devletinin ta kuruluş aşamalarından beri Filistinlileri terörle, baskıyla, savaşla, hileyle yerlerinden yurtlarından etmesi gibi.

İsrail’in politikalarıyla dil yanlışlarını özdeşleştirmiyorum tabii, zalimlik olur bu, ama dili, söylemi ve söylevi yabana atmak da yanlış olur. İsrail bu politikalarına rızayı kurduğu dille üretti. Tabii, İsrail Lobisi’nin gücüyle. Ama o lobi de dili kullandı: Medyada, sinemada, edebiyatta, politikada…

Yalan üretti, daha inci yalanlar üretti, daha çok yalan üretti, daha dolambaçlı yalan üretti, daha dolaysız yalan üretti… Ailesi Nazi toplama kamplarından geçmiş Prof. Dr. Norman Finkelstein, İsrail devletinin (lobisinin) ürettiği yalanları ifşa edip doğruları yerli yerine koymak için 2005’te 500 sayfalık koca bir kitap yazdı: Beyond Chutzpah – On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History (Huspa’nın Ötesinde – Antisemitizmin Kötüye Kullanımı ve Tarihin İstismarı Üzerine).

Kelimeler önemli; Norman’ın kitabının adındaki ‘huspa’ mesela. Aramiceden İbraniceye geçtiği düşünülüyor. ‘Huspa’ yüzsüzlük demek, yüz bulup astarını istemek demek, hatta yüz bulmaya gerek görmeden astarını istemek demek. İsrail’in, Lobi’nin varoluşunu, tutumunu gösteriyor, değil mi? Hayır, göstermiyor. İsrail bu yüzsüzlüğün ‘ötesine’ geçen bir varoluştur, Norman da bunu anlatmak istemiş işte.

İsrail’in Filistinlilerin topraklarını işgal ettiği Birleşmiş Milletler kararlarıyla da sabit, dolayısıyla işgal hukukuyla da bağlı olmalı. Bağlı mı? Değil. İşgal ettiği toprakları genişletip durur İsrail. İsrail hiçbir hukukla bağlı değil. ‘Dünyanın en tehlikeli terör örgütü’ olan ABD’nin koruma kalkanı altında ‘huspa’nın ötesi’ne geçip durur. İşte gözümüzün önünde soykırıma giriştiği Gazze’yi turizm cennetine döndürme fikri de böyle akla ve dile gelir.

Soykırımın gerekçesi ‘kendini koruma hakkı’dır. Şimdi olduğu gibi mesela İran’a saldırır, gerekçesi ‘kendini koruma hakkı’dır.

Bu işgalci kelimelerden biri de ‘darp etmek’ (bir açıklamasını daha önce yazmıştım). Nadiren eylemin hakettiği asıl kelime kullanılır. Mesela Hacettepe ögrencilerini, 21 Mayıs’ta, faşistleri darp etmeyip dövdükleri için yürekten destekliyorum, kutluyorum:

“ARKADAŞLARIMIZA SALDIRAN SİVİL FAŞİST ÇETELERİ HAK ETTİĞİ GİBİ DÖVDÜK! Bu kampüste rahat rahat gezmenize izin vermeyeceğiz!”

Hacettepe öğrencilerinin herkese örnek olmasını diliyorum.

Bazı sözler, deyişler ise yanlış değildir ama işgalcidir yine de, başkasına fırsat bırakmaz. Bunlar biraz yeni türemiş kullanımlar. Mesela ‘sıklıkla’. Geçen gün bir kitap okuyordum, sık sık ‘sıklıkla’ diyordu. Takıntılıyım ya ben, ‘sık sık’ın avukatlığına soyundum hemen, müdahale etmezsek tamamen tedavülden kalkacak diye endişeye kapıldım.

Bilmem ‘sık sık’ ile ‘sıklıkla’ arasında bir ince fark var mı? Bana varmış gibi görünmüyor. Siz ne dersiniz? Varsa bile iki deyişi de görmeliyiz, halbuki ‘sıklıkla’yı diline dolayan caanım ‘sık sık’ı atıveriyor bir karanlık köşeye.

Ben şöyle demeyi yeğliyorum: “İsrail sık sık insanlığa karşı suç işler.”

Takıldığım böyle sözlerden biri de ‘zaman içinde’. Kimse ‘zamanla’ demiyor. Bu ikilide durum farklı, iki başka şeye işaret ediyorlar. Şu iki örnekle göstermeye çalışayım:

“İsrail 1967’deki Altı Gün Savaşı’ndan bu yana Filistin topraklarını işgal ediyor. Bu zaman içinde bu topraklarda suç işlemekle kalmadı, sınırları dışında da katliamlara girişti.”

“İsrail’in hukuksuzlukları, gaddarlıkları zamanla kanıksandı ve sonunda iş Gazze’deki soykırıma kadar vardı.”

‘Zaman içinde’ kronolojik olarak belli bir zamanı/süreyi (yukardaki örnek gibi) anlatıyorsa anlamlı, iyi, doğru bence, genel bir ‘zaman içinde’ için değil. Siz ne dersiniz?

Bir de mesela şöyle demek gerekmez: “İsrail birbuçuk yıl içinde en az 54 bin Filistinliyi öldürdü.”

‘İçinde’ye gerek yok. Gerek yoksa doğru da değil. Fazlalık netliği bozar. Net söylemeliyiz:

“İsrail birbuçuk yılda en az 54 bin Filistinliyi öldürdü.”

Bu ‘içinde’ kullanımının başka bir çeşidi daha var, ‘sonra’yı ıskartaya çıkarmış durumda. Yine ikili bir anlam söz konusu.

Haberlerde hep şu kullanıma rastlıyoruz: “Uluslararası Ceza Mahkemesi, İsrail’in Gazze’deki saldırılarını görüşmek üzere iki gün içinde toplanacak.”

Halbuki haber şu: “Uluslararası Ceza Mahkemesi, İsrail’in Gazze’deki saldırılarını görüşmek üzere iki gün sonra toplanacak.”

Şöyle diyelim: “İki saate gelirim” ile “İki saat sonra gelirim” arasında bir fark var. İlk deyiş, gelişin en fazla iki saat süreceğini söylerken (bir saat de olabilir), ikincisi kesin bir zaman verir.

Yeni türeyen bir ‘içinde’ kullanımı da şu (AKP Sözcüsü Ömer Çelik konuşuyor):

“İmralı’dan yapılan çağrıdan sonra günler içinde terör örgütünün günler içinde kendini feshetmesi ve silah bırakmasını bekliyoruz.”

Eskiden şöyle derdik, yeterdi: ‘önümüzdeki günlerde’, ‘… sonraki günlerde”, ille de ‘içinde’ olacaksa, ‘birkaç gün içinde. Bu oturmuş deyişleri bırakıp tiksinç bir çeviri diline sapmak da neyin nesi?!

Bu kadar zamandan bahsetmişken, arkadaşım Soli Özel’in geçen gün gönderdiği mektupta “İstida kabul edilsin” diye dile getirdiği derdini de ileteyim:

“İnşallah günün birinde ‘zamansız’ hakkında da yazarsın. ‘Timeless’ tercümesi diye kullanıyor herkes ama ‘untimely’ aslında. Türkçeyi iyi bildiğini iddia edenler bile böyle kullanıyor ve deliye dönüyorum.”

İngilizcede sevdikleri bir şeyi Türkçede de söylemek istiyorlar da böyle bir garabet üretiyorlar herhalde.

Soli’nin dediğini şöyle örnekleyeyim:

“Orhan Veli zamansız (untimely) öldü.”

“Orhan Veli’nin şiiri ebedidir (timeless).”

Her kelimeyi tavında dövmek gerek