Petrol tankerlerinde yaşanan sıkıntı, küresel enerji ticaretinde maliyetleri artırdı. Tanker sıkıntısının temelinde Orta Doğu’daki savaşın deniz taşımacılığı üzerindeki etkisi bulunuyor. Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri, gemilerin bekleme sürelerini uzatırken petrolün gemiden gemiye aktarılması gibi işlemler de taşıma kapasitesini düşürüyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) son değerlendirmesine göre, Orta Doğu Körfezi’nden Asya’ya büyük tankerlerle petrol taşımanın maliyeti ekim ortasında varil başına 37 doların üzerine çıktı. Bu rakam, savaş öncesindeki seviyenin beş katından fazla. Tankerlerin daha uzun süre seferde kalması, yalnızca büyük ham petrol tankerlerini değil, daha küçük gemileri de etkiliyor. Büyük tankerlerin petrol taşımacılığında yüksek gelir elde etmesi, bazı gemilerin akaryakıt taşımacılığından ham petrol taşımacılığına yönelmesine yol açıyor. Bu durum dizel ve diğer petrol ürünlerini taşıyan gemilerde de kapasite sıkışıklığı yaratıyor.

TEDARİK ROTASI DEĞİŞİYOR

Navlun maliyetlerindeki artış, Asyalı rafinerileri daha yakın tedarik kaynaklarına yöneltiyor. Reuters’ın 20 Ekim tarihli haberine göre şirketler daha küçük tankerler kullanıyor, uzun vadeli gemi kiralama anlaşmalarına yöneliyor ve nakliye masrafını da içeren teslim sözleşmeleriyle maliyetlerini kontrol etmeye çalışıyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin petrol şirketi ADNOC ve Suudi Arabistan’ın Aramco’su da bazı sevkiyatları taşıma maliyetini üstlenerek Asyalı alıcılara teslim fiyatıyla satıyor. Avrupa’da ise rafineriler bölgeye daha yakın kaynaklardan petrol almaya yöneliyor. ABD’den Çin’e petrol taşıma maliyetinin 60 milyon dolar civarında seyretmesi, bu rotadaki sevkiyatların ekonomik cazibesini azaltıyor. Bloomberg’in aktardığı ticaret verilerine göre Asyalı rafinerilerin kasım teslimatlı ABD petrolü siparişleri, eylül ayına göre yaklaşık yarı yarıya geriledi.

TÜRKİYE’DE İTHALAT ETKİLENEBİLİR

Türkiye de petrol ve petrol ürünlerinin taşınmasında deniz yolunu kullanan ülkeler arasında bulunuyor. Tanker kiralama ve sigorta maliyetlerindeki artış, ithal edilen petrolün Türkiye’ye teslim fiyatını yükseltebilir. Nakliye maliyetlerindeki yükselişin akaryakıt fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağı ise petrolün uluslararası fiyatına, Türkiye’nin tedarik ettiği petrolün menşeine, taşıma sözleşmelerine, döviz kuruna ve rafineri maliyetlerine bağlı olacak. IEA, taşımacılık giderlerinin yükselmesinin özellikle petrol ithalatına bağımlı ekonomilerde enerji maliyetleri üzerinde ek baskı yarattığına dikkat çekiyor. Kurum, deniz taşımacılığındaki aksaklıkların sürmesi halinde rafinerilerin daha pahalı petrol almak, alternatif ham petrol türlerine yönelmek veya üretimi azaltmak arasında seçim yapmak zorunda kalabileceğini belirtiyor.

PETROL FİYATINI DA DEĞİŞTİRİYOR

Tanker kiralama maliyetlerinin yükselmesi, petrolün yalnızca taşınmasını değil, hangi ülkeden satın alınacağını da etkiliyor. Nakliye giderleri arttığında alıcılar daha yakın tedarikçilere yönelirken, uzak bölgelerden gelen petrolün rekabet gücü azalıyor.