Bir dilim pasta yemekten suçluluk duymak, arkadaşlarla gidilen restoranda uygun yemek bulamama endişesi yaşamak, markette dakikalarca ürün etiketlerini incelemek… Sağlıklı beslenme amacıyla başlayan bu davranışlar, günlük yaşamı kontrol etmeye başladığında farklı bir sorun ortaya çıkabiliyor. Tıp literatüründe ortoreksiya nervoza olarak tanımlanan bu durum, kişinin sağlıklı olduğuna inandığı yiyeceklere aşırı odaklanmasıyla ilişkilendiriliyor. Beslenme kuralları giderek katılaşırken sosyal ilişkiler, psikolojik iyilik hali ve yaşam kalitesi olumsuz etkilenebiliyor.

1.457 KİŞİLİK ARAŞTIRMA

Bursa Uludağ Üniversitesi öncülüğünde Türk bilim insanları tarafından yürütülen ve uluslararası Scientific Reports dergisinde yayımlanan araştırmada, 19-64 yaş arasındaki 1.457 yetişkinin beslenme bilgisi, yeme davranışları ve beden memnuniyeti incelendi. Katılımcıların yüzde 46,3’ünün beslenme bilgisinin düşük olduğu belirlendi. Beslenme bilgisi yüksek kişilerde yeme bozukluklarıyla ilişkili belirtilerin daha düşük, beden memnuniyetinin ise daha yüksek olduğu görüldü. Ancak araştırma, sağlıklı beslenme konusunda bilgili olmanın tek başına yemekle sağlıklı bir ilişki kurmayı garanti etmediğini de gündeme taşıdı.

BİLGİ ARTTIKÇA TAKINTI DA MI ARTIYOR?

Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, beslenme bilgisi ile ortoreksiya eğilimlerini ölçen puanlar arasında saptanan ilişki oldu. Bununla birlikte araştırmada kullanılan ORTO-11 ölçeğinin puanlama yönü ve ölçüm sınırlılıkları nedeniyle bu sonuç doğrudan “bilgi arttıkça takıntı artıyor” şeklinde yorumlanamıyor. Araştırmacılar da bulguların dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

YEMEK MASASI SINAVA DÖNÜŞÜYOR

Ortoreksiya eğilimlerinde asıl sorun yalnızca hangi yiyeceklerin tercih edildiği değil, kişinin bu tercihlere yüklediği anlam. Bazı yiyecekleri tamamen yasaklamak, hazırlanan beslenme programından sapınca yoğun huzursuzluk hissetmek veya dışarıda yemek yemekten kaçınmak uyarı işaretleri arasında gösteriliyor. Böylece sağlıklı yaşamak için oluşturulan kurallar, zamanla sosyal hayatı daraltabiliyor. 2026 yılında yayımlanan ayrı bir bilimsel derleme de ortoreksiya deneyimlerinde kontrol ihtiyacının, toplumsal beklentilerin ve psikolojik baskının önemli rol oynayabildiğine dikkat çekiyor.

NORMAL OLANLAR DA RİSK ALTINDA

Sağlıklı beslenme takıntısını diğer bazı yeme bozukluklarından ayıran önemli özelliklerden biri, odağın her zaman kilo vermek olmaması. Eylül 2026’da Nutrition dergisinde yayımlanan, Türkiye’de bir diyet polikliniğine başvuran 265 kişiyle gerçekleştirilen ayrı araştırmada ise katılımcıların yüzde 17’sinde ortorektik eğilim saptandı. Üstelik bu eğilimlerle beden kitle indeksi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamadı. Araştırmacılar, kullanılan ölçüm aracının sınırlılıkları nedeniyle yüzde 17’lik oranın dikkatli yorumlanması gerektiğini de belirtti.

SAĞLIKLI BESLENMEK YETMİYOR

Bilim dünyasında giderek daha fazla tartışılan mesele, beslenme bilgisinin nasıl kullanıldığı. Sosyal medyada karşılaşılan kusursuz beden görüntüleri, sürekli değişen diyet önerileri ve yiyecekleri kesin çizgilerle iyi-kötü olarak ayıran yaklaşımlar, bazı kişilerde mükemmel beslenme baskısını artırabiliyor. Araştırmacılara göre sağlıklı beslenme eğitiminin yalnızca kalori, protein, vitamin ve gıda içerikleriyle sınırlı kalmaması gerekiyor. Esnek beslenme alışkanlıklarının, olumlu beden algısının ve psikolojik sağlığın da korunması önem taşıyor. Çünkü sağlıklı beslenmenin amacı hayatı zorlaştırmak değil, daha sağlıklı ve sürdürülebilir bir yaşam kurmak.