‘Zamansız Oyunlar’ - Diken

H. AYHAN TİNİN

Sanat da var / Tiyatro

insanatinart@gmail.com

Eskilerin bir sözü vardı.

‘Mevsimi değil!’.

Çocukluğumda bir meyve istediğim zaman bazen beni üzen bir cümleydi bu, anneannem, “Mevsimi değil evlâdım“ derdi.

Büyüyünce öğrendim ki her şeyin bir zamanı var.

Sonra mevsimler birbirine karıştı. Kış geldiğinde yaz meyvesini, yaz geldiğinde kış sebzesini yadırgamaz olduk.

Her şey vardı ama her şeyin tadı da değişmişti…

Mevsim kavramı zaman kavramına evrilince, zamansızlık kavramı da iki farklı anlamla oturdu hayatıma…

Zamansız; yani doğru zamanda olmayan ya da zamanından önce ya da sonra gerçekleşmiş olan.

Bir diğeri…

Zamansız; zamana karşı direnen, zamanla sınırlanmayan, her zaman geçerli olabilecek olan.

Hafta içinde elime ulaşan iki oyun kitabı yazdırıyor bunları…

Devlet Tiyatrosu’nun ve sanat dünyasının yazar, oyuncu, yönetmen unvanlarını omuzunda taşıyan; çalışkan sanat insanı Okday Korunan’ın, pandemi dönemi ve sonrasında yazdığı beş oyun kitaplaşmış.

Ne iyi olmuş!

Bu metinler Okday Korunan’ın o kocaman mütevazılığında bir yerlerde unutulacak, ortaya çıkmayacak gibi geliyor, korkuyordum.

İkili takım halinde çıkan kitaplar; ‘Zamansız Oyunlar l ve ll’ toplamda beş oyun… Benim için doğumuna şahit olduğum çocukların büyümesi gibi…

Pandemi’nin ilk günleriydi. Eve kapandık. Bütün insanlık büyük bir şoktaydı. ‘Ne oluyor?’ sorusu hepimizin zihnini kurcalıyor; bizim gibi çocukluğu ve ilk gençliği sokağa çıkma yasakları, askeri darbelerle geçmiş kuşak bile, yaşananlara anlam veremiyordu!

Herkes evlerde televizyon ya da bilgisayar ekranlarında, dijital platformların başında zaman geçirip içerik tüketirken yaşadıklarımızı tanımlamaya çalışıyorduk.

Kimseyle yüz yüze temasımız kalmamıştı. Simit almak için de bir dostumuzla kahve içmek için de sokağa çıkamıyorduk. Belirli alanlara girme iznimiz dijital kodlarla cep telefonuna yüklenmişti. Eğer kodumuz yoksa otobüse, metroya bile binemiyorduk…

Gıda siparişlerimizi internet üzerinde yapay zekaya bildirip, ödemesini yapıp, kapıya gelen robot kılıklı görevlilerin bıraktığı, hijyenik paketlerle alabiliyorduk.

Kamyonlarla insan ölüleri taşınıyordu bazı ülkelerde… Televizyon ve sosyal medya durmadan gösteriyordu.

Bazı ülkelerde toplu olarak yakılıyordu cesetler, sosyal medya yanıyordu…

Adeta bir salgın ve ölüm pornosu vardı her yerde.

İşte tam o günlerde, zihnimizdeki anlam verme arayışını, sevgili Okday Korunan ile haftada birkaç kez yaptığımız telefon konuşmalarında paylaşmaya başladık.

Bu uzun konuşmalar, Okday’ın analitik ve metodolojik bakışıyla belirli bir zemine oturmaya ve sosyal psikolojiden, yapay zekâ ve dünya ekonomisine oradan antik sanata kadar derinleşmeye başladı…

‘Zamansız Oyunlar’ ilk ateşini, tutuşmasını o günlerden alıp, Okday Korunan’ın daha pandemi tam olarak bitmemişken ortaya çıkardığı olağanüstü anlamlı ve nitelikli tiyatro metinleri…

Okday pandemi sonrasında hayata yeniden bakarken süzülenleri de ekleyip beş oyun çıkartmış ortaya!

‘Alvero’, ‘Mayko’ ve ‘Mikroplar’ oyunları yapay zekâ ve dijital dünyanın kutsal cehenneminin, insanlığı ve insanı nereye götürebileceğini anlatan metinler.

Bu metinler, niyetini bilmediğimiz ama bedava verilen, kullanıcıların da koşulsuz bir iman ve inanç ile kullandığı uygulamaların, kendimizi her gün emanet ettiğimiz navigasyon gibi, gelecekte bizi nereye götürebileceğini gösteriyor.

Navigasyonun sesini ve rotasını izleyerek yıllardır gittiği evine ilk kez bambaşka yollardan gidip de şaşırmayan kaç kişi kaldı aramızda?

O yolun doğru mu yanlış mı olduğunu bilmeden yalnızca inanıyoruz. Ne kadar bilimsel!

‘Paralel Konakta Zaman’ ve ‘Nâzım’ın Kedisi’ oyunlarını ise ayrı ayrı değerlendirmek gerek.

‘Paralel Konakta Zaman’ dün, bugün ve yarının birlikte aktığı, dijital ile analog arasında farklı bağlar kuran bir geçiş metni adeta…

‘Nazım’ın Kedisi’ ise gelecekte en büyük lüksümüz olacak; insan kalabilmenin, aynılaşmadan sıyrılıp hata ve zaaflarıyla var olabilmenin, tesadüfler ve duyguların bizi nasıl sürüden ayırabileceğinin Nazım’ın yerelliği ve evrenselliği üzerinden anlatımı. Müthiş bir metin!

Bu satırlar, bu beş oyunu anlatmaya yetmez tabii… Okday Korunan’la bu metinlerin arkasındaki düşünce dünyasını ve sanat ilkelerini, yine bu köşede konuşmak sözümüz olsun.

Ancak bütün dünya yapay zekâ kutsallığına inançlı bir biçimde savrulup giderken, insan kalabilmek için bizim gibi çığlık atan bir kuşak adına, ‘Zamansız Oyunlar’ deniz feneri gibi…

Gelelim yazının girişindeki ‘zamansız’ kavramına… Bu metinler bazıları için zamansız, çünkü o kalabalık bazı şeyleri başına gelene kadar anlayamayanlardan oluşuyor; bu metinler tabii ki zamansız(!) çünkü bugün olduğu gibi yarın da değerinden hiçbir şey kaybetmeden yeniden ve yeniden sahnelenebilecek güce sahip!

Tiyatro henüz ve hala, neyse ki direniyor!

‘Zamansız Oyunlar’ sahne zamanını bekliyor!