Ροντμάν Μπεν Αμόρ: «Πολλές μαρτυρίες για βίαιες πρακτικές από την τυνησιακή ακτοφυλακή»

Μιλάμε με τον Ροντμάν Μπεν Αμόρ εκπρόσωπο Τύπου του Τυνησιακού Φόρουμ για τα Οικονομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα (FTDES), που δημιουργήθηκε το 2011 στον απόηχο της Επανάστασης των Γιασεμιών, για την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μείνουν οι Αφρικανοί μετανάστες μακριά από τα σύνορά της, για την αντιμεταναστευτική πολιτική του τυνήσιου προέδρου Καΐς Σαγιέντ, και για την ποινικοποίηση της αλληλεγγύης από το τυνησιακό κράτος.

Γιατί ο Σαγιέντ έχει εντείνει τις επιθέσεις του στις οργανώσεις και στους ακτιβιστές που ασχολούνται με το μεταναστευτικό ζήτημα;

Αρχικά, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Σαγιέντ πριν αναλάβει την εξουσία σε συνέντευξή του χαρακτήρισε τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών ως μέσο ξένης παρέμβασης και δεσμεύτηκε για τη διακοπή της χρηματοδότησής τους. Έχτισε τη δική του αφήγηση για τους μετανάστες βασισμένη σε μια θεωρία συνωμοσίας, η οποία ξεδιπλώθηκε στην ομιλία του στις 23 Φεβρουαρίου 2023, όπου είπε ότι η παρουσία μεταναστών στην Τυνησία είναι μέρος μιας συνωμοσίας που αποσκοπεί στην αλλαγή της δημογραφικής σύνθεσης. Υπό το φως των έντονων αντιδράσεων στην Τυνησία και από χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, άρχισε να διαφαίνεται αμηχανία στις αρχές τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Εν τω μεταξύ, ο Σαγιέντ προσπάθησε να επανορθώσει με άλλες δηλώσεις που έδιναν προτεραιότητα στις ανθρωπιστικές προσεγγίσεις, αλλά ταυτόχρονα συνέχισε να επιτίθεται σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Πολλές οργανώσεις και ακτιβιστές που εξέφρασαν την οργή τους για τη δήλωση της Προεδρίας της Δημοκρατίας, η οποία περιείχε ρατσιστικά σχόλια, έγιναν στόχος εκστρατειών μίσους και απειλών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τον Μάιο, μετά τη σύγκληση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, στο οποίο ο Σάιεντ εκφώνησε μια ομιλία που επιτέθηκε στις οργανώσεις που υποστηρίζουν τους μετανάστες, εξαπέλυσε μια εκστρατεία για τη σύλληψη ακτιβιστών. Αυτή τη στιγμή περισσότεροι από 10 ακτιβιστές βρίσκονται στη φυλακή και περιμένουν τη δίκη τους, και δεκάδες αλληλέγγυοι έχουν κληθεί αλλά είναι ελεύθεροι με εγγύηση.

Ποιο είναι το αφήγημα του Σαγιέντ για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες που έρχονται στην Τυνησία;

Στις ομιλίες του υπάρχει μια σκόπιμη γενίκευση που τους απεικονίζει ως υπαρξιακή, δημογραφική και πολιτιστική απειλή, και χαρακτηρίζει την παρουσία μεταναστών στην Τυνησία ως μέρος πολλαπλών συνωμοσιών που στοχεύουν τη χώρα, υποστηρίζοντας ότι συγκεκριμένα κόμματα χρηματοδοτούν την άφιξή τους. Επίσης, στις εμφανίσεις του στα ΜΜΕ συχνά συνδέει τους μετανάστες με απειλές για την ασφάλεια και την αύξηση της εγκληματικότητας. Χρησιμοποιεί επανειλημμένα τη ρητορική τεχνική του «ναι, αλλά» όταν αναφέρεται στους μετανάστες, στερώντας ουσιαστικά τα δικαιώματά τους με το πρόσχημα της παράτυπης διοικητικής τους κατάστασης. Επιπλέον, στις δηλώσεις του δεν κάνει διαφοροποίηση μεταξύ προσφύγων, αιτούντων άσυλο, μεταναστών, ανηλίκων, ασυνόδευτων ανηλίκων και απάτριδων, και αγνοεί πλήρως τις διεθνείς συμφωνίες που έχει υπογράψει η Τυνησία, κυρίως τη Σύμβαση της Γενεύης για τους πρόσφυγες.

Πώς αντιμετωπίζονται σήμερα οι άνθρωποι που φτάνουν στην Τυνησία;

Οι μετανάστες στην Τυνησία, ανεξάρτητα από το διοικητικό τους καθεστώς, αντιμετωπίζουν πολλές παραβιάσεις, συμπεριλαμβανομένης της άρνησης πρόσβασης στη στέγη, στην εργασία, σε βασικές υπηρεσίες, αλλά και την απαγόρευση μετακινήσεων. Οι τυνησιακές αρχές έχουν πραγματοποιήσει πολλές φορές μαζικές απελάσεις μεταναστών σε παραμεθόριες περιοχές, έχουν επιβάλει κυρώσεις σε τυνήσιους πολίτες που παρέχουν καταφύγιο σε ανθρώπους χωρίς χαρτιά, και έχουν ανακοινώσει πρόσθετες κυρώσεις σε όσους τους απασχολούν. Σύμφωνα με μελέτη που έγινε από το FTDES, το 67% των ερωτηθέντων μεταναστών ανέφερε ότι υπέστη λεκτική βία, ενώ το 57% είπε για σωματική βία. Το 74,7% δήλωσε ότι αναζητά καταφύγιο σε ελαιώνες για να αποφύγει τη βία από ορισμένους Τυνήσιους, και, επιπλέον, το 40,1% δήλωσε ότι δεν έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό και το 70% είπε για το ανεπαρκές φαγητό. Οι αρχές έχουν επίσης εμπλακεί σε απωθήσεις και αναγκαστικές απομακρύνσεις μεταναστών που προσπαθούν να ξεφύγουν κατά μήκος των ακτών και τους έχουν απελάσει σε ερημικές περιοχές.

Ποιες είναι οι οδοί που χρησιμοποιούν οι μετανάστες για να φτάσουν στην Τυνησία;

Οι μετανάστες εισέρχονται στην Τυνησία μέσω διαφόρων διαδρομών μέσω ξηράς, θάλασσας και αέρα. Ωστόσο, η πλειονότητα διασχίζει τα δυτικά χερσαία σύνορα με την Αλγερία, και σε μικρότερο βαθμό από τα ανατολικά χερσαία σύνορα με τη Λιβύη. Σύμφωνα με μελέτη που έγινε από το Τυνησιακό Φόρουμ για τα Οικονομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2024, το 60% των ερωτηθέντων μεταναστών ανέφερε ότι εισήλθε στην Τυνησία μέσω της Αλγερίας, το 23% μέσω των συνόρων με τη Λιβύη και το 14,5% μέσω των αεροδρομίων, επωφελούμενοι από την πολιτική της Τυνησίας για είσοδο χωρίς βίζα για τους πολίτες ορισμένων χωρών της υποσαχάριας Αφρικής.

Τι σημαίνει πρακτικά η συμφωνία που έχει κάνει η Τυνησία με την Ευρωπαϊκή Ένωση για τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών;

Ενώ εκατοντάδες μετανάστες υπέφεραν στην έρημο και στα σύνορα υπό αντίξοες καιρικές συνθήκες, και δεκάδες πνίγονταν στη θάλασσα σε μεταλλικές βάρκες που βυθίζονταν γρήγορα, και καθώς οι ελευθερίες στην Τυνησία συρρικνώνονταν λόγω των συλλήψεων πολιτικών ηγετών, δημοσιογράφων και ακτιβιστών, οι ηγέτες της Ευρώπης ήρθαν στην Τυνησία στις 16 Ιουλίου 2023 για να υπογράψουν ένα μνημόνιο συνεννόησης για μια «ολοκληρωμένη και στρατηγική εταιρική σχέση». Αυτό που χαρακτήρισε τη φάση των διαπραγματεύσεων ήταν η έλλειψη ενημέρωσης για τις συζητήσεις. Το μνημόνιο συνεννόησης περιλάμβανε πέντε βασικούς τομείς, αν και δεν έχουν όλοι την ίδια σημασία. Αυτοί ήταν η μακροοικονομία, η οικονομία και το εμπόριο, η μετάβαση στην πράσινη ενέργεια, η προσέγγιση μεταξύ των λαών, η μετανάστευση και η κινητικότητα. Ο τελευταίος ήταν ο πιο σημαντικός από άποψη εμβέλειας και ο πιο δεσμευτικός. Είναι σαφές ότι το υπογεγραμμένο έγγραφο δεν συνιστά μία πραγματική εταιρική σχέση με στόχο την κινητικότητα ή τη συντονισμένη διαχείριση της μετανάστευσης με την Τυνησία. Αντίθετα, επικεντρώνεται στην «καταπολέμηση» της παράτυπης μετανάστευσης, αντιμετωπίζοντας τα συμπτώματα χωρίς να προσφέρει λύση σε οποιοδήποτε διαφαινόμενο ζήτημα. Οι κίνδυνοι της συμφωνίας μπορούν να συνοψιστούν στην αύξηση της βίας κατά των μεταναστών στην Τυνησία, στην ποινικοποίηση της αλληλεγγύης, στη νομιμοποίηση της άποψης ότι Τυνησία είναι ασφαλής χώρα, και στην ομαλοποίηση της αναγκαστικής συλλογικής απέλασης με το πρόσχημα της επανεισδοχής. Το μνημόνιο συνεννόησης σχεδιάστηκε για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων σε βάρος των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας τόσο των τυνήσιων πολιτών όσο και των μεταναστών που έρχονται στη χώρα. Δημιουργήθηκε ως απάντηση στην κρίση υποδοχής μεταναστών στην Ευρώπη. Το μνημόνιο δεν επιτρέπει την αμοιβαία ελευθερία και αξιοπρέπεια για τους κατοίκους τόσο των βόρειων όσο και των νότιων ακτών της Μεσογείου, αλλά αντίθετα συμβάλλει στην τροφοδότηση των συναισθημάτων μίσους και ρατσισμού κατά των μεταναστών. Όλα αυτά δικαιολογούνται από τον ισχυρισμό ότι η Τυνησία ασκεί κυριαρχία επί του εδάφους της και του γεωγραφικού της χώρου.

Που βρίσκεται σήμερα η Τυνησία σχετικά με τη ζώνη SAR; (σ.σ.: αφορά τη διάσωση ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο στη θάλασσα).

Παρόλο που η Τυνησία είναι συμβαλλόμενο μέρος της Διεθνούς Σύμβασης για τη Θαλάσσια Έρευνα και Διάσωση από το 1998, η ιδέα της δημιουργίας μιας τυνησιακής ζώνης έρευνας και διάσωσης (SAR) προτάθηκε για πρώτη φορά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ένα έγγραφο του 2020 που περιγράφει τις μελλοντικές προτεραιότητες συνεργασίας με την Τυνησία και τη Λιβύη. Τον περασμένο Ιούνιο, η Μελόνι ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας κοινής ομάδας εργασίας για την υποστήριξη της Τυνησίας στην επισημοποίηση της ανακήρυξης της ζώνης SAR στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, η οποία οριστικοποιήθηκε στις 18 Ιουνίου 2024. Μέσω χρηματοδοτικών προγραμμάτων από τη Γαλλία και τη Γερμανία εξοπλίστηκαν τρία επιμέρους κέντρα, παράλληλα με τη δημιουργία Ακαδημίας Ακτοφυλακής υπό την εποπτεία του Διεθνούς Κέντρου για την Ανάπτυξη της Μεταναστευτικής Πολιτικής. Ωστόσο, είναι παράδοξο το γεγονός ότι τα τελευταία δύο χρόνια τα υψηλότερα ποσοστά θανάτων στην Κεντρική Μεσόγειο καταγράφηκαν κατά μήκος των τυνησιακών ακτών. Οι επιζώντες συχνά μιλούν για την αργή αντίδραση κατά τη διάρκεια ναυαγίων στα χωρικά ύδατα της Τυνησίας, με τις αρχές να επικαλούνται την έλλειψη πόρων. Παρόλα αυτά, η Τυνησία κήρυξε μια ζώνη SAR που εκτείνεται σε μια τεράστια περιοχή που απαιτεί σημαντικούς πόρους, προφανώς ως απάντηση στην ευρωπαϊκή πίεση. Η Ρώμη χαιρέτισε αυτή τη διακήρυξη ως νίκη για τις μεσογειακές πολιτικές της, θεωρώντας την ως ένα βήμα προς τη νομιμοποίηση της Τυνησίας ως ασφαλούς χώρας και, αργότερα, για τον χαρακτηρισμό των λιμανιών της ως ασφαλή, αναγκάζοντας έτσι τα πλοία ανθρωπιστικής διάσωσης να αποβιβάζουν τους μετανάστες εκεί. Παρά το γεγονός ότι πέρασαν περισσότεροι από έξι μήνες από την επίσημη ανακοίνωση, οι αρχές της Τυνησίας δεν έχουν υποβάλει αναφορές ή δηλώσεις σχετικά με τις δραστηριότητές τους στη ζώνη SAR. Εν τω μεταξύ, έχουν προκύψει πολυάριθμες μαρτυρίες σχετικά με τις βίαιες πρακτικές της Ακτοφυλακής κατά τη διάρκεια των αναγκαστικών επαναπροωθήσεων κατά μήκος των ακτών. Απαντώντας σε επιστολές εισηγητών του ΟΗΕ, το τυνησιακό κράτος ισχυρίζεται ότι τέτοιες ενέργειες, εάν συμβαίνουν, είναι μεμονωμένα περιστατικά.