Πολλή φυλακή, λίγη επανένταξη για τους ανήλικους παραβάτες

Σχόλια στο υπό συζήτηση νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης για την ενδοοικογενειακή βία και άλλες διατάξεις

Συζητήθηκε αυτές τις μέρες στη Βουλή το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης για την ενδοοικογενειακή βία και άλλες διατάξεις[1], που τροποποίησε για ακόμα μία φορά άρθρα του Ποινικού Κώδικα και της Ποινικής Δικονομίας. Μεταξύ των προβλέψεων περιλαμβάνονται και εκείνες που αναφέρονται στην αντιμετώπιση της ανήλικης παραβατικότητας, όπως η αντικατάσταση των αναμορφωτικών μέτρων με εγκλεισμό σε σωφρονιστικό κατάστημα, η αυτοδίκαιη παύση των μέτρων αυτών στο 21^ο αντί του 25^ου έτους και τέλος η παράταση της προσωρινής κράτησης για τρεις επιπλέον μήνες και η επιβολή της σε αντικατάσταση των περιοριστικών όρων, όταν ο ανήλικος παραβιάζει τους τελευταίους και του ασκηθεί δίωξη για κακούργημα.

Οι ρυθμίσεις παρουσιάζουν τεράστια δογματικά προβλήματα από την άποψη του ποινικού δικαίου, όπως άλλωστε υποστήριξε και η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων στις παρατηρήσεις, που κατέθεσε στη Βουλή[2]. Ενδεικτικά αναφέρονται ότι, στη μεν πρώτη από τις αναφερόμενες παραπάνω διατάξεις, ανατρέπεται η αμετάκλητη δικαστική απόφαση, που επέβαλε το αναμορφωτικό μέτρο και επιβάλλεται στη θέση της ποινής, πριν καν διαπιστωθεί δικαστικά η τέλεση του νέου εγκλήματος. Στη δε τρίτη, η παράταση της προσωρινής κράτησης έρχεται σε σύγκρουση με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που απαιτεί ειδικά ως προς τους ανηλίκους την όσο το δυνατόν μικρότερη στέρηση της ελευθερίας τους. Όσον αφορά την επιλογή του 21^ου έτους ως χρόνου παύσης των αναμορφωτικών μέτρων, αυτή η θέση δεν στηρίζεται σε καμία επιστημονική τεκμηρίωση, που να αποδεικνύει ότι πέραν του ηλικιακού αυτού ορίου τα μέτρα δεν αποδίδουν.

Δυστυχώς και από αυτή τη νομοθετική πρωτοβουλία καταδεικνύεται, ότι η κυβερνητική εμμονή στον τιμωρητισμό, αποτελεί τη μοναδική πλέον απάντηση στη διαχείριση και επίλυση σύνθετων κοινωνικών προβλημάτων, όπως είναι η εκδήλωση του εγκληματικού φαινομένου ανάμεσα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Κρίσιμες τροποποιήσεις της ποινικής ύλης, όπως αυτές που αφορούν την αντικατάσταση ενός εναλλακτικού της κράτησης μέτρου με φυλάκιση ή της παράτασης της προσωρινής κράτησης, κατατίθενται για ψήφιση μετά από διαβούλευση δύο μόλις εβδομάδων, στην κυριολεξία εν μέσω των εορτών, από 24/12 έως 7/1. Ο κοινός τόπος των ειδικών, επιστημόνων και επαγγελματιών του πεδίου, ότι η αύξηση των ποινών έχει πενιχρά αποτελέσματα στη μείωση της ανήλικης παραβατικότητας, αγνοήθηκε, όπως προέκυψε από τη σχετική ακρόαση των φορέων στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής.

Την ίδια στιγμή που αυξάνεται η καταστολή και συνακόλουθα και ο έγκλειστος πληθυσμός των ανηλίκων και νεαρών κρατουμένων, τα μέτρα πρόληψης παραμένουν αναιμικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων, που υποστηρίζει τον ανήλικο κατά την ποινική διαδικασία και η οποία διαθέτει μόλις 9 επιμελητές στην Αθήνα, για έναν τεράστιο όγκο υποθέσεων. Το ίδιο περιορισμένες είναι και οι παρεμβάσεις στο στάδιο της επανένταξης, όταν γνωρίζουμε, ότι μόνο αυτή δίνει προοπτική για μια ζωή μακριά από το έγκλημα.

Τα αναμορφωτικά μέτρα δεν βρίσκονται τυχαία στην προμετωπίδα των κανόνων του ποινικού δικαίου ανηλίκων. Μέσα από τις αρχές της διαπαιδαγώγησης και στοχεύοντας στην προσωπικότητα του ανηλίκου μειώνουν την υποτροπή, λειτουργία με την οποία δεν μπόρεσε ποτέ να αναμετρηθεί αποτελεσματικά ο εγκλεισμός. Αν πραγματικά λοιπόν, θέλουμε τα παιδιά μας να ξεχάσουν τον εγκληματικό βίο, θα πρέπει να τα απομακρύνουμε από τη φυλακή και όχι να τα ρίξουμε σ’ αυτή, γιατί όπως λέει και η παροιμία «Όποιος γεννηθεί στη φυλακή, τη φυλακή θυμάται».

Σημειώσεις:

1. «Αντιμετώπιση νέων μορφών βίας κατά των γυναικών – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1385 – Πρόσθετες ρυθμίσεις στον νόμο περί ενδοοικογενειακής βίας – Αναδιοργάνωση των ιατροδικαστικών υπηρεσιών – Ενίσχυση της λειτουργίας της Eurojust - Μέτρα για την προστασία των ανηλίκων και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας – Δικονομικές διατάξεις αρμοδιότητας των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και άλλες ρυθμίσεις»

2. Βλ. σχετική ανακοίνωση σε ιστότοπο Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων/Ενημέρωση/ Ανακοινώσεις. Πηγή: https://ende.gr/%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%b1%cf%84%ce%b7%cf%81%ce%b7%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%83-%cf%84%ce%b7%cf%83-%ce%b5%ce%bd%cf%89%cf%83%ce%b7%cf%83-%ce%b4%ce%b9%ce%ba%ce%b1%cf%83%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-4/