Öpüşürken mikroorganizma takası yapıyoruz - Diken

MESUDE ERŞAN

@mesudersan

[email protected]

Tüm bedenimiz gibi ağzımız da bakteri, virüs gibi mikroorganizmalarla dolu. Öpüşmeyle de bunları birbirimize bulaştırıyoruz. Haliyle hem kendimiz hem de partnerimiz için ağız ve diş sağlığına özen göstermek şart!

Ağız mikrobiyotasında ortalama 500-650 çeşit bakteri yaşıyor. Toplam bakteri sayısı ise 20 milyar kadar. 

Altınbaş Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Demet Ayvalıoğlu mikrobiyotayı anlatırken, insan bedenini dünyaya benzetiyor. Nasıl ki dünya üzerinde insanlar, hayvanlar, bitkiler hep birlikte yaşıyorlarsa, insan vücudunda da hücreler, dokular, organların yanı sıra bakteriler, virüsler ve mantarlar bir denge içerisinde varlıklarını devam ettiriyorlar.

Mikroorganizmaların tümü kötü değil. Bakterilerin aslında birçoğu iyi huylu ve onlarla dostça yaşayabiliyoruz. Bazılarıysa kötü huylu yani hastalık yapıyor.

Süt, peynir, yoğurt iyi bakterileri artırıyor

Ağız içerisinde var olan bu dengeye ‘ağız florası’ ya da ‘ağız mikrobiyotası’ deniyor ve kişiden kişiye değişiyor.

Ayvalıoğlu, yeme alışkanlıkları, tüketilen gıdalar, ağız temizliğine dikkat edilip edilmemesi gibi faktörlerin kötü bakterilerin sayısının artmasında veya azalmasında rol oynadığını söylüyor:

“Araştırmacılar ağız içi bakterilerin ne kadar hızda arttığını inceleyen çalışmalar yapmışlar ve yemek yemeyi takiben 20 dakika içerisinde bazı bakterilerin sayısının neredeyse iki katına çıktığını gözlemlemişler. Çalışmayı biraz daha derinleştirerek bu artan bakterilerin hangi yiyecekler sonucunda ortaya çıktığını da sorgulamışlar. Asitli, şekerli ve işlenmiş gıdaların tüketiminde kötücül bakterilerin miktarının, süt, peynir, yoğurt gibi gıdaların tüketiminde de iyicil bakterilerin miktarlarının arttığını gözlemlemişler.”

Bazı kanserlerle ilişkili

Bakteriler, virüsler ve mantarlar yalnızca ağız içerisinde varlıklarını sürdürmezler. İnsan yutkunmayla günde ortalama bir litre tükürük yutar, doğal olarak da bu tükürükle birlikte ağız içerisinde var olan bu bakteriler vücuda kolaylıkla geçer. Bu ağız mikrobiyotasında iyicil bakteriler fazla ise vücutta sağlıklı kalır. Ancak eğer kötücül bakteriler fazla ise de hastalık gelişir.

Ayvalıoğlu, “Yine yapılan araştırmalar sonucunda özellikle baş-boyun bölgesi, pankreas ve kolon kanserlerinin, kalp-damar rahatsızlıkları ve Alzheimer gibi hastalıkların gelişiminde bu ağız içi iyicil-kötücül dengenin bozulmasının oldukça etkili olduğu görülmüş” diyor.

Ağız sağlığını bir bütün olarak ele almak gerekiyor. Dişler, dişeti, ağız mukozası genel olarak ağzı oluşturan temel bileşenler. Ağız içerisindeki mikroorganizmaların bir kısmı dişeti hastalıklarının, bir kısmı diş çürüklerin, bir kısmı ise mukoza hastalıklarının oluşmasına yol açıyor. Normalde ağız içerisinde bulunsa da hastalık üretmeyen bu bakteriler, ağız flora dengesi bozulduğunda hastalık üretiyor.

Ağız içerisinde doğal olarak yer alan bakterilere örnek verecek olursak, en çok görülenler streptococcus mutans, porphyromonas gingivalis, staphylococcus, and lactobacillus. Diş çürüğünün oluşumunda öne çıkan s.mutans. Helicobacter pylori ve P. gingivalis isimli bakteriler pankreas kanseriyle ilişkili. F. Nucleatum ise kolon kanseriyle ilişkilendiriliyor.

Yemekten 20 dakika sonra bakteri sayısı iki katına çıkıyor

Peki ağız kokusuyla bakterilerin ilişkisi var mı? Bakteriler, dilinin üzerinde, dişetinde, dişlerinin üzerinde, yanak içlerinde yani kısacası ağız ortamında her yerde bulunabiliyor. Özellikle gıda tüketiminden sonra hele ki sağlıksız gıdalar olarak tanımlayabileceğimiz özellikle şekerli, asitli ve işlenmiş gıdaların tüketiminden sonra bir de üzerine diş fırçalama ihmal edildiyse kötücül bakterilerin sayısı hızlıca artıyor: 

“Yemek ve içeceklerden ortalama 20 dakika sonra bakteri sayısı neredeyse iki katına çıkar. Haliyle ağız içi denge bozulur. Bu durum ilk olarak ağız kokusu olarak kendini gösterir.” 

Bebeğin kaşığıyla yemeğin sıcaklığına bakmayın

Bakteriler ortak kullanılan kaşık, çatal, diş fırçasıyla bulaşabilir. Bireyden diğer bir bireye bulaş vücut sıvılarıyla (kan, irin, tükürük gibi) oluyor. Ayvalıoğlu bunu bir örnekle anlatıyor: 

“Fırçayı ortak kullandığımız diğer kişinin hem kan hem de tükürük artıklarını kendi vücudumuza aktarıyoruz. Kişide kötücül bakteri, virüs vb. varsa ister istemez bunlar bize taşınabiliyor. Bu durum ortak kaşık, çatal ve biberonda da geçerli. En çok yapılan yanlışlardan biri de bebeğe, çocuğa bir şey yedirmeden önce onun kaşığı ya da biberonuyla tadına veya sıcaklığına bakmak. Dünyaya çok yeni gelen bebeklerin bağışıklık sistemi biz yetişkinler kadar yüksek değil. Henüz mikroplarla tanışmamışlar. Kaşıklarını, biberonlarını ağzımıza sokup onlara verdiğimizde bizdeki o milyarlarca mikrobu bulaştırıyoruz.”

Öpüşün ama…

Yazının başındaki öpüşmeyle mikroorganizmaların bulaşması meselesini biraz daha açalım. Evet, öpüşmekle bir kişiden diğer kişiye bakteri, virüs gibi mikroorganizmalar geçebilir. Çünkü öpüşürken de tükürük geçişi olur. Tükürük içinde çok fazla çeşitte ve sayıda bakteri, virüs ve mantar bulunuyor. 

“Partnerinizle öpüşmeyin demek istemiyorum. Öpüştüğünüz partnerinizi iyi seçin sadece” uyarısı yapan Ayvalıoğlu mevzuyu şöyle detaylandırıyor: 

“İyicil bakterilerin geçişinde hastalık olmazken, kötücüllerin geçişiyle diğer kişide hastalık meydana gelebilir. Bu durumu aslında bir alışveriş olarak değerlendirebiliriz. Sizde bulunan mikroorganizmalar partnerinize, partnerinizde bulunanlarda kolaylıkla size geçebilir. Mesela partneriniz sağlıklı bir birey ancak dudağında uçuk var. Uçuk olan partnerinizi öptüğünüzde bu virüsün size geçmesi kaçınılmaz. Bu da demek oluyor ki hayatınızın bir döneminde, bağışıklığınız bir nedenle düştüğünde uçuk çıkarmanız muhtemel.”

Asitli içecekler ağız içinin pH dengesini bozuyor

“Şeker, asitli içecek, az su içmek vs. ağız mikrobiyotası üzerinde etkili mi?” Ayvalıoğlu bu soruyu şöyle yanıtlıyor: 

“Ağız ortamının bir pH derecesi var. Yaklaşık olarak sağlıklı bireylerde 6.7 ila 7.3 arasında yani nötral değerde olmasını bekliyoruz. Ancak kişi şekerli gıdalarla beslenir, asidik yiyecek ve içecekler tüketirse bu nötral pH, asidik olarak değişim gösteriyor. Az su tüketmek de ortam asitliğinin dağılmasına engel oluyor. Biliyoruz ki asit bir yapıyı çözer, bütünlüğünü bozar. Uzun süre bu şekilde beslenen, ağız temizliğine önem vermeyenlerde ağız ortamı hep asidik olacağı için dişlerin en sağlam, en üst tabakası minede çözünmeler ve buna bağlı çürük, hassasiyet, renklenme gibi problemler görülebiliyor.”

Günde iki kez, etkin temizlik yeterli

Ağız içerisinde optimum koşulları sağlamak için günde iki defa etkin bir mekanik temizlik yapmak yeterli. Hemen hepimiz ‘ağız hijyeni’nden haberdarız. Acaba bizim anladığımızla diş hekimlerinin kastettiği aynı şey mi? Ayvalıoğlu şöyle anlatıyor:

“Ağız hijyeni, etkin ve devamlılığı olan ağız temizliğini ifade ediyor. Ne demek istiyorum? En önemli aşama her bir dişin yeterli miktarda fırçalanması. Çok basitçe ifade edeyim, fırçanın kıllarını dişlere sürdüğünüzde ortalama bir buçuk – iki dişe temas edebiliyoruz. Yani tek temasla iki dişi temizleyebiliyoruz. Bir dişin tek yüzeyini temizleyebilmek için ise ortalama 20 dairesel hareket yeterli oluyor.  Bu hesapla tüm dişlerin fırçalanması ortalama iki dakika sürüyor. Biz diş fırçalarken yalnızca dişlere temas etmiyoruz, dişleri çevreleyen dişetlerini de masaj yapar gibi fırçalıyoruz ki, hem yüzeylerinde oluşan biofilm tabakasını uzaklaştırabilelim hem de kan akımını artıralım. Temizliğin üçüncü aşaması ise fırça kıllarının giremediği diş araları. Bu alanları özel kürdana benzer fırçalar ile veya diş ipi ile temizliyoruz. En son aşama ise dil üzerinde biriken gıda artıklarını temizlemek. Bunun için de dil temizleyicilerden yararlanabiliriz.”