Ένα ογκώδες ατόπημα και η αποκομιδή των ογκωδών απορριμμάτων

Ένα «ογκώδες» πρόβλημα, με διασπορά ανά την Ελλάδα και διάρκεια στον χρόνο, ακολουθήθηκε από μια επιεικώς ανάρμοστη αντίδραση τοπικά, στην Πάρο. Σαν κεραυνός εν μέσω θέρους ακούστηκε η πληροφορία ότι στο Δημοτικό Συμβούλιο Πάρου, η δημοτική αρχή εισηγήθηκε την τοποθέτηση καμερών σε χώρους εναπόθεσης ογκωδών απορριμμάτων ως μέσο αποτροπής των δημοτών να τα εγκαταλείπουν σε όποιο χρόνο και χώρο τους βολέψει για να τα ξεφορτωθούν. Αποτέλεσε ωστόσο μια αρνητική αφορμή για να έρθει στην επικαιρότητα, για άλλη μια φορά, το θέμα της εναπόθεσης και της αποκομιδής των ογκωδών απορριμμάτων.

Δεν χρειάζεται να είναι κάποια αιρετή ή σε θέση ευθύνης στην τοπική αυτοδιοίκηση για να έρθει αντιμέτωπη με το πρόβλημα της εγκατάλειψης –δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί εναπόθεση με τον τρόπο που γίνεται– και της αποκομιδής ογκωδών απορριμμάτων. Πρόκειται για δύο ευθύνες με διαφορετικά υποκείμενα που προφανώς αλληλεπιδρούν. Στους περισσότερους Δήμους, η αρμοδιότητα αποκομιδής ανήκει σε δημοτική υπηρεσία καθαριότητας ή σε δημοτικές επιχειρήσεις που έχουν δημιουργηθεί για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Η αποκομιδή γίνεται είτε κατόπιν τηλεφωνικού ραντεβού που κλείνεται από τον πολίτη, ο οποίος υποχρεούται να τηλεφωνήσει σε συγκεκριμένο τηλεφωνικό αριθμό για να ενημερώσει την αρμόδια υπηρεσία για την εναπόθεση ογκωδών απορριμμάτων και για το σημείο εναπόθεσης, είτε σε συγκεκριμένες και προκαθορισμένες μέρες αποκομιδής ανά σημείο εναπόθεσης, οπότε οι δημότες υποχρεούνται να βγάζουν τα ογκώδη απορρίμματα προς αποκομιδή λίγες ώρες πριν την ώρα που οι αρμόδιοι υπάλληλοι υποχρεούνται να περάσουν από το συγκεκριμένο σημείο. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι και οι δύο «υποχρεώσεις» δεν εξυπηρετούνται με επάρκεια. Και οι υπηρεσίες των Δήμων δεν ανταποκρίνονται με τη συχνότητα και την ακρίβεια που προβλέπεται στην αποκομιδή και οι δημότες δεν συνεργάζονται με συνέπεια ώστε να μην παραμένουν για μέρες ή και για εβδομάδες στους δρόμους εγκαταλελειμμένα ογκώδη απορρίμματα.

Υποστελέχωση ξανά

Μιλώντας με στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης σε διαφορετικούς Δήμους, το πρόβλημα από την πλευρά της μη ανταπόκρισης των Δήμων στις υποχρεώσεις τους, έχει την αιτία του στη σοβαρή υποστελέχωση των δημοτικών υπηρεσιών και δη των υπηρεσιών καθαριότητας. Οι εργαζόμενοι δεν επαρκούν για να ανταποκριθεί η υπηρεσία στις υποχρεώσεις της, με αποτέλεσμα είτε οι αριθμοί εξυπηρέτησης πολιτών για ραντεβού να μην απαντούν είτε οι υπάλληλοι να μην προλαβαίνουν τα ραντεβού είτε τα δρομολόγια αποκομιδής να είναι πιο αραιά από όσο χρειάζεται για να μην δημιουργούνται λόφοι ογκωδών σε απόμερα ή όχι και τόσο απόμερα σημεία των δημοτικών ενοτήτων – συνήθως των πιο περιφερειακών στα όρια ενός Δήμου.

Για άλλη μια φορά λοιπόν κεντρικές κυβερνητικές επιλογές, που στερούν πόρους και φορτώνουν ευθύνες στην τοπική αυτοδιοίκηση, βρίσκονται πίσω από ελλειμματικές υπηρεσίες της τελευταίας. Καθόλου δεν αίρει τις ευθύνες της τοπικής αυτοδιοίκησης και όσων την υπηρετούν αυτή η διαπίστωση. Οφείλουν συντονισμένα και από το συλλογικό τους όργανο την ΚΕΔΕ, αλλά και μεμονωμένα οι δημοτικές αρχές να μην υποτιμούν την ανάδειξη πολιτικών ευθυνών της εκάστοτε κυβέρνησης και να μην εγκλωβίζονται στο κυνήγι της κυβερνητικής εύνοιας, που ίσως ξεκλειδώσει κάποια επιπλέον κονδύλια. Αυτό είναι το μαστίγιο και το καρότο που καλλιεργεί η κυβέρνηση.

Με ποια στόχευση;

Το πρόβλημα των ογκωδών απορριμμάτων και της προβληματικής κυβερνητικής διαχείρισης υπογράμμισε το τελευταίο διάστημα το ζήτημα που η ίδια η κυβέρνηση δημιούργησε, δηλαδή του καθαρισμού των οικοπέδων και της εναπόθεσης και αποκομιδής όσων απορριμμάτων –ογκωδών αναγκαστικά– προκύψουν από αυτόν. Η κυβέρνηση κάλεσε τους πολίτες εν μέσω αντιπυρικής περιόδου και χωρίς συνεννόηση με τους Δήμους, που αναγκαστικά και εκ των αρμοδιοτήτων τους θα βρίσκονταν ενώπιον της αποκομιδής, να καθαρίσουν τα χωράφια τους. Πόσο διαφορετικό θα ήταν το αποτέλεσμα αν αυτό το κάλεσμα είχε γίνει σε άλλο χρόνο (χειμώνα ή αρχές άνοιξης) και με πρότερη συνεννόηση… Αλλά αυτό θα υπηρετούσε μια άλλη ανάγκη, αυτή της πραγματικής έγνοιας για τον καθαρισμό ιδιωτικών εκτάσεων ανά τη χώρα. Με τους όρους που πραγματοποιήθηκε μοιάζει απλώς να απαντά στην ανάγκη της κυβέρνησης για εσπευσμένη απόσειση ευθυνών λόγω πιθανών εστιών πυρκαγιάς και ίσως στην ελπίδα συγκέντρωσης εσόδων μέσω κάποιων προστίμων, με κύριο μοχλό την τρομοκράτηση των πολιτών.

Με μέσο την τρομοκράτηση, δεν πας μακριά

Αλλά η τρομοκράτηση έχει αποτελέσματα βραχυπρόθεσμα, χωρίς αναγνώριση της αιτίας από τον τρομοκρατούμενο και συνεπώς χωρίς οργανική εμπλοκή των πολιτών. Αυτή την προβληματική οδό φαίνεται ότι επέλεξε και η δημοτική αρχή της Πάρου, ευρισκόμενη μπροστά στο διογκούμενο πρόβλημα της άναρχης εναπόθεσης απορριμμάτων, και μάλιστα εν μέσω καυτής τουριστικής περιόδου. Αλλά και ενώπιον σοβαρής υποστελέχωσης των αρμόδιων υπηρεσιών, που βρίσκεται σε έξαρση λόγω αφενός συνταξιοδοτήσεων, αφετέρου άκαρπης αναζήτησης συμβασιούχων για σύναψη οκτάμηνων συμβάσεων. Επιχείρησε, λοιπόν, να φέρει προς ψήφιση πρόταση για τοποθέτηση καμερών σε δημόσιους χώρους, σε συγκεκριμένα σημεία εναπόθεσης απορριμμάτων, για την αστυνόμευση των πολιτών που δεν ανταποκρίνονται στους κανόνες για τηλεφωνικό ραντεβού με τις υπηρεσίες του Δήμου. Από την πλευρά τους, οι δημότες προβάλλουν το επιχείρημα ότι ο αριθμός για τηλεφωνικό ραντεβού δεν απαντά.

Η εισήγηση τελικά αποσύρθηκε από την πλευρά της δημοτικής αρχής για να επανέλθει αρτιότερα επεξεργασμένη στο πλαίσιο ενός κανονισμού. Πάντως, η νομική υπηρεσία του Δήμου Πάρου γνωμοδότησε ότι με βάση τον νόμο που επιτρέπει τις κάμερες σε δημόσιους χώρους, τον λεγόμενο και αντιτρομοκρατικό, χρειάζεται να υπάρχει εγκληματική πράξη ή υπόνοια για τη διενέργεια εγκληματικής πράξης για την νομιμοποίηση της τοποθέτησης κάμερας. Εν προκειμένω πάντως αφενός δεν στοιχειοθετείται η παραπάνω προϋπόθεση, αφετέρου μια τέτοια εισήγηση επιχειρεί την πλήρη μετάθεση των ευθυνών στους δημότες. Υπάρχει δηλαδή και νομικό και ηθικό ζήτημα. Ποιο είναι το ουσιαστικότερο, ας μην μπούμε στον πειρασμό να το ελέγξουμε.

Αν και ογκώδες θέμα, διαφεύγει της προσοχής

Πριν κλείσουμε προς ώρας το «ογκώδες» αυτό ζήτημα, ας μην παραλείψουμε να αναφερθούμε και σε ένα ακόμα σχετικό, σοβαρό για τη δημόσια υγεία ζήτημα που αναζητά λύση, αυτό της αποκομιδής μπάζων ή προϊόντων που περιέχουν αμίαντο. Μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε δημόσιος φορέας για τη διαχείρισή τους, τη στιγμή που είναι αποδεδειγμένο ότι η χωρίς κανόνες τοποθέτηση τμημάτων ή φθαρμένων υλικών που περιέχουν αμίαντο βλάπτει σοβαρά την υγεία. Έπρεπε λοιπόν ο πολίτης να εξαντλήσει την –έτσι κι αλλιώς μη ασκημένη– συνείδησή του και να επικοινωνήσει με ιδιώτη για να απομακρύνει επί αδρά πληρωμή τον αμίαντο από τον χώρο του. Πλέον νομοθετείται η υποχρέωση των Δήμων να απομακρύνουν προϊόντα που περιέχουν αμίαντο, μόνο εφόσον είναι συσκευασμένα με τέτοιο τρόπο ώστε να μην κινδυνεύει ο δημοτικός υπάλληλος που τα διαχειρίζεται. Δεν πρόκειται για λύση στο παράλογο και επικίνδυνο αυτό πρόβλημα, αλλά είναι ένα βήμα που χρειάζεται να υπηρετηθεί με συνέπεια από όλους τους εμπλεκόμενους. Και για αυτό απαιτείται διαρκής ενημέρωση και εκπαίδευση.