Η δολοφονία του Σαχζάντ Λουκμάν και το βαθύ τραύμα του ρατσισμού στην Ελλάδα

Οι ρατσιστικές επιθέσεις στην Ελλάδα, που κορυφώθηκαν με τη δολοφονία του Σαχζάντ Λουκμάν από μέλη της Χρυσής Αυγής το 2013, ήταν κάτι πρωτοφανές για εμάς που έχουμε ζήσει τη μετανάστευση και την προσφυγιά. Ήταν κάτι βαθύτερο και πιο επώδυνο από ό,τι βιώσαμε σε άλλες χώρες, όπως το Ιράν, το Πακιστάν ή την Τουρκία, ακόμα και στην ίδια μας την πατρίδα, όπου υπήρξαμε θύματα βίας από τους Ταλιμπάν και άλλα καθεστώτα. Όσο σκληρές κι αν ήταν αυτές οι εμπειρίες, η βία που βιώναμε στην Ελλάδα από τη Χρυσή Αυγή είχε έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, ήταν πιο επώδυνο που μας τραυμάτισε σε ένα επίπεδο διαφορετικό και πιο προσωπικό.

Στην Ελλάδα νιώσαμε για πρώτη φορά το αίσθημα της ασφάλειας και της ελπίδας ότι ζούμε σε μια δημοκρατική χώρα, μακριά από τη βία και την καταπίεση που είχαμε αφήσει πίσω. Ωστόσο, πάνω σε αυτή την ελπίδα, έρχονταν η ρατσιστική βία, το ξύλο, οι εξευτελισμοί, οι επιθέσεις που μας πλήγωναν βαθιά, όχι μόνο σωματικά, αλλά κυρίως ψυχικά. Η απογοήτευση γινόταν μεγαλύτερη όταν βλέπαμε την κοινωνία γύρω μας να παραμένει θεατής.

Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία ενός γείτονα για τη δολοφονία του Σαχζάντ. Όταν αντίκρισε τη σκηνή της επίθεσης, δεν αντέδρασε, απλώς κατέβασε τα παντζούρια και προσπέρασε μια βάρβαρη δολοφονία που εκτελούταν μπροστά στα μάτια του. Αυτή η αδιαφορία ή σιωπηλή ανοχή επικρατούσε για χρόνια. Πολλοί πίστευαν ότι το πρόβλημα ήταν «των μεταναστών», των «προσφύγων» ή άλλων ευάλωτων ομάδων ακόμα και Ελλήνων όπως οι Ρομά. Δεν αντιλαμβάνονταν ότι ο φασισμός και ο ρατσισμός, στην πραγματικότητα, στοχεύουν την ίδια τη δημοκρατία και την κοινωνία, ξεκινώντας από τα πιο ευάλωτα στρώματά της.

Η Χρυσή Αυγή το έκανε αυτό ξεκάθαρο. Από τις επιθέσεις σε μετανάστες και πρόσφυγες, από δολοφονίες των μεταναστών όπως τον Σαχζάντ Λουκμάν, έφτασε στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα –ενός νέου Έλληνα, ενός ανθρώπου που δεν ήταν «ξένος», αλλά πίστευε στις αξίες της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Η δολοφονία του Παύλου ήταν η στιγμή αφύπνισης για την ελληνική κοινωνία, η οποία αντέδρασε με τρόπο διαφορετικό. Ξεσηκώθηκε και κατάλαβε ότι ο φασισμός δεν περιορίζεται σε εθνοτικές ή κοινωνικές διαφορές. Στοχεύει την ίδια τη δημοκρατία και τις ελευθερίες όλων μας.

Δυστυχώς, καθημερινά βλέπουμε σκηνές ρατσισμού και φασισμού, αλλά με διαφορετικό τρόπο και διαφορετικό αφήγημα που «χαϊδεύει τα αυτιά» – ακόμα και από διαφορετικούς ανθρώπους και ομάδες. Σήμερα, ο ρατσισμός έχει διεισδύσει στο σύστημα και έχει γίνει τρόπος διακυβέρνησης και διαχείρισης, ειδικά σε θέματα που αφορούν μετανάστες και πρόσφυγες.

Όταν χάνουμε κατά δεκάδες ανθρώπους στο Αιγαίο που πνίγονται επειδή δεν είχαν άλλη επιλογή από το να αναζητήσουν καταφύγιο στην Ελλάδα και την Ευρώπη, και όταν αυτό συμβαίνει μπροστά στα μάτια εκείνων που μπορούσαν να τους σώσουν, αυτό συνιστά ακραίο ρατσισμό και φασισμό. Είναι η ίδια αδιαφορία που επέδειξε ο γείτονας στη δολοφονία του Σαχζάντ, κατεβάζοντας τα παντζούρια και κλείνοντας τα μάτια του.

Όμως, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτό το έγκλημα δεν θα σταματήσει στους πιο ευάλωτους. Θα χτυπήσει την πόρτα όλων μας, όπως χτύπησε τον Παύλο Φύσσα.

Τελείωσε ο ρατσισμός με την καταδίκη της Χρυσής Αυγής; Η απάντηση είναι ξεκάθαρα όχι. Ο ρατσισμός και ο φασισμός έχουν αλλάξει μορφή, αλλά παραμένουν παρόντες. Ακόμα και τα πρόσωπα και οι ομάδες που υποστήριξαν τις ιδέες αυτές έχουν ενσωματωθεί σε άλλα σχήματα του «δημοκρατικού τόξου», αναζητώντας νέους τρόπους να επηρεάσουν την κοινωνία. Η μάχη κατά του ρατσισμού και του φασισμού είναι διαρκής, και η ευθύνη μας, ως κοινωνία, είναι να είμαστε σε εγρήγορση, να υπερασπιζόμαστε τη δημοκρατία και να μην ξεχνάμε τα θύματά τους.