Φαντάροι στις διαδηλώσεις: Ποιος φοβάται την πολιτική έκφραση των στρατευμένων;

Η εικόνα ενός φαντάρου σε διαδήλωση υπέρ της Παλαιστίνης με στολή και το εθνόσημο στο πέτο ίσως ξενίζει κάποιους, αλλά είναι κομμάτι μιας βαθιά ριζωμένης δημοκρατικής παράδοσης στην Ελλάδα. Το δικαίωμα των στρατευμένων να συμμετέχουν σε πολιτικές δράσεις, όπως οι διαδηλώσεις, αποτέλεσε κατάκτηση της δεκαετίας του '80 και διασφαλίστηκε μέσα από σκληρούς κοινωνικούς αγώνες. Η προσπάθεια, όμως, να περιοριστεί αυτό το δικαίωμα δείχνει μια ανησυχητική στροφή προς τον συντηρητισμό, η οποία επαναφέρει ξεχασμένα ερωτήματα γύρω από τις ελευθερίες και τα πολιτικά δικαιώματα.

Οι δηλώσεις του Θάνου Πλεύρη, κοινοβουλευτικού εκπροσώπου της Νέας Δημοκρατίας, που χαρακτήρισε απαράδεκτη και παράνομη τη συμμετοχή του στρατευμένου σε πολιτική συγκέντρωση, φανερώνουν τη διάθεση της κυβέρνησης να περιορίσει τη δημόσια έκφραση στρατευμένων πολιτών. Παράλληλα, ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Πέτρος Παππάς, εξέπληξε πολλούς υιοθετώντας παρόμοια στάση, ζητώντας μάλιστα την τιμωρία των φαντάρων. Αυτή η ταύτιση της ρητορικής μεταξύ Δεξιάς και ενός μέρους της Αριστεράς υπογραμμίζει την αυξανόμενη επιρροή συντηρητικών και στρατοκεντρικών αντιλήψεων στον πολιτικό διάλογο. Το γεγονός αυτό είναι ανησυχητικό, όχι μόνο γιατί απομακρύνεται από τις παραδόσεις που εδραίωσαν οι αγώνες των δεκαετιών του '70 και του '80, αλλά γιατί θέτει σε αμφισβήτηση βασικές δημοκρατικές αξίες.

Οι φαντάροι και ο έφεδρος που ελέγχονται πειθαρχικά δεν έκαναν τίποτε άλλο παρά να συμμετάσχουν σε μία πορεία προκειμένου να διατρανωθεί ένα ιστορικό και λαϊκό αίτημα: αυτό της Ειρήνης.

«Είναι αναφαίρετο συνταγματικό τους δικαίωμα και ένα δικαίωμα που ασκείται από τους πολίτες ποτέ δεν αποτελεί απειλή για τη δημοκρατική κοινωνία. Αντίθετα, αποτελεί σημαντικό πυλώνα της εδραίωσής της», επισημαίνει στην «Εποχή» η Μαρία Γιαννακάκη, πρώην γενική γραμματέας στο υπουργείο Δικαιοσύνης.

Το σύνθημα «οι φαντάροι είναι πολίτες με στολή» αναδεικνύει αυτό που προβλέπει και η ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία: Ότι οι στρατευμένοι δεν χάνουν τα πολιτικά τους δικαιώματα όταν εντάσσονται στο στράτευμα. Αντίθετα, η συμμετοχή τους σε ειρηνικές πορείες, ιδιαίτερα σε θέματα παγκόσμιου ενδιαφέροντος, όπως η υποστήριξη των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων, αποτελεί έκφραση της συλλογικής συνείδησης για κοινωνική δικαιοσύνη και ειρήνη.

Οι απόψεις που προβάλλουν ο Πλεύρης και ο Παππάς δείχνουν ότι η πολιτική έκφραση των στρατευμένων στοχοποιείται ξανά, επαναφέροντας ξεχασμένα διλήμματα γύρω από τη φύση της πολιτικής ελευθερίας. Σύμφωνα με τη θεωρία της μνήμης, οι δημοκρατικές κατακτήσεις δεν διασφαλίζονται αυτόματα αλλά απαιτούν συνεχή διαφύλαξη. Η προσπάθεια περιορισμού αυτών των δικαιωμάτων σήμερα δείχνει ότι το παρελθόν μπορεί εύκολα να ξεχαστεί, αν δεν υπάρχει αντίσταση στις αυταρχικές αντιλήψεις.

Η στροφή αυτή δεν απειλεί μόνο τα δικαιώματα των στρατευμένων, αλλά συνολικά τις πολιτικές ελευθερίες στην ελληνική κοινωνία. Αν οι φαντάροι απωλέσουν το δικαίωμα να συμμετέχουν σε πολιτικές δράσεις, ανοίγει ο δρόμος για την περαιτέρω περιστολή των δικαιωμάτων της νεολαίας και της κοινωνίας γενικότερα. Αυτή η συντηρητική επαναφορά των στρατοκρατικών πρακτικών θυμίζει σκοτεινές εποχές όπου η πολιτική έκφραση ελεγχόταν αυστηρά από το κράτος και οι διαφωνούντες τιμωρούνταν.

Το φαινόμενο της σύμπλευσης της κυβερνώσας Δεξιάς με ορισμένα τμήματα όσων θέλουν να αποκαλούνται αριστεροί, ενισχύει τη νομιμοποίηση αυτών των απόψεων και θέτει σοβαρά ερωτήματα για τη διαφύλαξη των δημοκρατικών κατακτήσεων. Είναι καθήκον των πολιτών και των δημοκρατικών δυνάμεων να αντισταθούν στη συντηρητική αυτή τάση, διασφαλίζοντας ότι οι μνήμες των αγώνων του παρελθόντος δεν θα χαθούν, αλλά θα αποτελούν πάντα οδηγό για την προάσπιση των ελευθεριών.